De réir Comhairle Chomhairleach Bhuiséadach na hÉireann (IFAC) tá an Rialtas ag bainistiú an gheilleagair ar bhealach atá ‘díreach a mhalairt’ den bhealach is fearr chun é a dhéanamh.
Is cáineadh géar é sin ar pholasaí eacnamaíoch, ní ó aon urlabhraí ón bhFreasúra ach ó chomhairleoir airgeadais an Rialtais féin.
Bunaíodh an IFAC ag rialtas roimhe seo chun a chinntiú go ndéanann airí na cinntí cearta don gheilleagar.
Tugann siad comhairle don Rialtas nuair a bhíonn rudaí maith – agus conas ullmhú do dhroch-amanna.
Agus dúirt siad, i dtuarascáil nua, go bhfuil an tAire Airgeadais, agus polasaí an Rialtais, ag brú praghsanna suas faoi láthair, agus go gcuirfidh an polasaí €2 billiún breise leis an gcaiteachas a chaithfear a íoc nuair a bheidh rudaí go dona.
Tá an cur chuige reatha, a dúirt siad, cosúil le ‘boom and bust’ an ama atá thart.
Dúirt an tuarascáil: ‘Tá an Rialtas ag rá go soiléir má tá an geilleagar ag feidhmiú go maith, go gcuirfidh siad tacaíocht ar fáil don gheilleagar.
‘Má tá an geilleagar níos laige, cuirfidh siad níos lú tacaíochta ar fáil…. Leanann sé seo patrún na mblianta beaga anuas, áit a bhfuil beartas buiséadach ag cur airgid isteach i ngeilleagar atá ag feidhmiú go maith cheana féin.’
Dúirt an tuarascáil freisin go bhfuil an caiteachas ag fás i bhfad níos tapúla ná mar a cheadaigh Buiséad 2025.
Ag an luas fáis reatha, is dócha go mbeidh róchaiteachas €2 bhilliún ann.
Dúirt an IFAC: ‘D’fhéadfadh an Rialtas leanúint de bheith ag méadú caiteachais agus ag gearradh cánacha ar luas thar a bheith gasta.
‘Má mhaolaíonn teannas trádála agus má leanann Éire ag feidhmiú gar do lánfhostaíocht, d’fhéadfadh na polasaithe seo brú míchuí a chur ar an ngeilleagar intíre.
‘Bheifí ag súil go mbeadh praghsanna níos airde ar sheirbhísí agus ar chíosanna intíre mar thoradh air seo.’
Tá an IFAC thar a bheith criticiúil ar an Rialtas as tacú leis an ngeilleagar agus é ag déanamh go maith, agus tá sé beartaithe ag an Rialtas na tacaíochtaí sin a tharraingt siar má théann rudaí in olcas.
Dúirt an tuarascáil gurb é sin ‘díreach a mhalairt de na rudaí a mholfadh comhairle eacnamaíoch chaighdeánach’.
Má chruthaíonn cogadh trádála fadhbanna tromchúiseacha eacnamaíocha (rud is dócha le taraifí Donald Trump) déanfaidh cur chuige an Rialtais na fadhbanna níos measa, a dúirt an IFAC.
Deir an tuarascáil: ‘Tá a phleananna cánach agus caiteachais do 2025 leagtha amach ag an Rialtas, ach féadfar pleananna a athrú má bhíonn fadhb shuntasach ag an ngeilleagar. ‘Tugann an Clár Rialtais agus tuairimí le déanaí ón Aire Airgeadais le fios, dá dtarlódh meath eacnamaíoch, go gcoinneofaí pleananna caiteachais atá ann cheana féin, ach go gcuirfí ciorruithe cánach ar athló.’
Dúirt an tAire Airgeadais Paschal Donohoe le déanaí: ‘Dá mbeadh turraing mhór eacnamaíoch os comhair ár dtíre, bheadh orainn bearta a dhéanamh a chosnódh na cánacha atá ag teacht isteach inár dtír, agus a chosnódh ár seirbhísí poiblí mar atá siad faoi láthair.
‘Mar ní mian linn cinntí a dhéanamh i mí Dheireadh Fómhair 2025, a chiallódh go gcaithfimid cinntí níos deacra a dhéanamh i mí Dheireadh Fómhair 2028 nó 2029.’
Deir an Clár Rialtais, i gcás meath eacnamaíoch, ‘go gcoinneofaí caiteachas caipitil chun tacú le fás leanúnach an gheilleagair. Chuirfimis athruithe ar chreidmheasanna nó bandaí cánach ioncaim ar athló freisin, mar a rinneamar i mBuiséad 2021.’
Mar sin féin, tá cáineadh láidir déanta ag anailísithe IFAC ar an mbeartas sin, ag rá gurb é an cleachtas is fearr ná ciorruithe cánach a sholáthar i gcás meath eacnamaíoch, rud a thabharfadh níos mó airgid do dhaoine le pumpáil isteach sa gheilleagar agus é a athbheochan.’
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
