Tá borradh nua tagtha faoi Ghaeilge le déanaí de bharr rath idirnáisiúnta Kneecap agus go leor eile. Dá bhrí sin, tá an Ghaeilge anois i gcroílár imeachtaí cultúrtha agus sóisialta ar fud na tíre agus thar lear.
Tá sé mar aidhm ag an Rialtas anois leas a bhaint as an móiminteam sin le linn Uachtaránacht na hÉireann ar Chomhairle an Aontais Eorpaigh I mbliana.
Cé a cheapfadh go mbeadh tionchar suntasach ag grúpa rap Bhéal Feirste ar bheartas an Rialtais.
Beidh an Uachtaránacht ag Éirinn ón 1 Iúil go dtí an 31 Nollaig 2026, tréimhse ina mbeidh sí i gcroílár chinnteoireacht an Aontais ar feadh sé mhí.
Deir Airí go dtugann an Uachtaránacht deis shoiléir chun an Ghaeilge a chur chun cinn mar theanga oibre nua-aimseartha i gcomhthéacs na hEorpa.
Beidh clár cultúrtha mór mar chuid den Uachtaránacht chomh maith. Beidh imeachtaí ar siúl ar fud na hEorpa idir Iúil agus Nollaig 2026.
Tráth cinniúnach don teanga
Is í seo an chéad Uachtaránacht ó bronnadh stádas iomlán mar theanga oifigiúil agus oibre de chuid an Aontais ar an nGaeilge i 2021.
Ciallaíonn sé sin gur féidir an Ghaeilge a úsáid níos forleithne anois in institiúidí an AE, agus go bhfuil seirbhísí aistriúcháin agus ateangaireachta ar fáil.
Dúirt an tAire Stáit um Ghnóthaí Eorpacha, Thomas Byrne, gurb í seo an chéad uair ag Éirinn an Chomhairle a stiúradh leis an Ghaeilge i mbun stádais iomláin oibre.
Faoi shocruithe nua, cuirfear ateangaireacht chomhuaineach, lena n-áirítear Gaeilge, ar fáil ag cruinnithe neamhfhoirmiúla aireachta agus ag cruinnithe mullaigh a bheidh ar siúl in Éirinn le linn na tréimhse. Táthar ag súil go gcuirfidh sé seo leis an úsáid a bhaintear as an nGaeilge ag ócáidí polaitiúla ardleibhéil.
Pleananna chun an úsáid a mhéadú
Tá sé beartaithe ag an Rialtas freisin Airí agus oifigigh a spreagadh chun an Ghaeilge a úsáid ag cruinnithe agus ag imeachtaí poiblí. Tá treoirlínte á n‑ullmhú chun tacú leis seo, lena n‑áirítear frásaí samplacha agus ráitis réamhullmhaithe.
D’fhéadfadh oifigigh an Ghaeilge a úsáid i ráitis oscailte agus deiridh, fiú má bhíonn an plé féin ar siúl i dteanga eile. Is é an aidhm atá leis seo ná infheictheacht na Gaeilge a mhéadú ar bhealach praiticiúil.
Tá pleananna ann freisin a chinntiú go mbeidh cáipéisí oifigiúla, ráitis nuachta agus ábhar beartais ar fáil i nGaeilge agus i mBéarla. I gcásanna áirithe, foilseofar an dá leagan ag an am céanna. Tá sé i gceist leis an gcur chuige seo stádas níos comhionanna a thabhairt don Ghaeilge i rith na hUachtaránachta.
Clár cultúrtha ar fud na hEorpa
Is é Cultúr Éireann atá i gceannas ar an obair seo agus tá iarratais iarrtha acu cheana féin ó ealaíontóirí agus ó eagraíochtaí a oibríonn trí mheán na Gaeilge. Beidh ceol, amharclannaíocht, litríocht agus foirmeacha eile ealaíne mar chuid den chlár.
Dar le Cultúr Éireann, is é an sprioc atá leis seo ná an Ghaeilge a chur i láthair mar chuid de chultúr comhaimseartha agus gníomhach, agus lucht féachana nua a bhaint amach ar fud na hEorpa.
Cé nach bhfuil an clár críochnaithe fógartha fós, meastar go mbeidh ealaíontóirí ar nós Kneecap páirteach ann, i bhfianaise a bpróifíle idirnáisiúnta faoi láthair.
Luaitear freisin go bhféadfadh ceoltóirí aitheanta ar nós Iarla Ó Lionáird a bheith ina measc. Táthar ag súil go mbeidh comhlachtaí amharclainne Gaeilge páirteach i léirithe camchuairte.
Dúshláin fós le sárú
In ainneoin na bpleananna, tá dúshláin ann maidir le húsáid na Gaeilge a leathnú in institiúidí an AE.
Tá ganntanas ateangairí Gaeilge ar cheann de na príomhcheisteanna, rud a chuir srian le fáil na seirbhísí ateangaireachta i roinnt suímh.
Mar thoradh air sin, bíonn sé níos deacra do chainteoirí Gaeilge an teanga a úsáid go rialta i gcuid d’obair Pharlaimint na hEorpa.
Tá imní curtha in iúl ag roinnt ionadaithe go bhféadfadh sé sin dul i bhfeidhm ar iarrachtaí úsáid na Gaeilge a mhéadú le linn na hUachtaránachta.
Mar sin féin, creideann oifigigh go bhféadfadh an tréimhse seo spéis a mhúscailt i ngairmeacha teanga, rud a d’fhéadfadh cabhrú leis an bhfadhb seo san fhadtéarma.
Imeachtaí ar leibhéal náisiúnta
Ní bheidh an cur chun cinn teoranta don Bhruiséil ná do Bhaile Átha Cliath amháin. Tá sé beartaithe imeachtaí a reáchtáil ar fud na tíre chun pobail áitiúla a chur san áireamh.
I measc na mbeart atá fógartha tá comhpháirtíochtaí idir contaetha na hÉireann agus ballstáit an AE. Beidh cuairteanna agus imeachtaí poiblí mar chuid den chlár seo.
Deir Airí go gcinnteoidh an cur chuige seo go mbeidh tionchar na hUachtaránachta le brath ar fud na tíre, agus nach mbeidh sí teoranta d’institiúidí oifigiúla amháin.
Ag tógáil ar mhóiminteam nua
Tagann béim an Rialtais ar an nGaeilge ag tráth ina bhfuil spéis athnuaite sa teanga, go háirithe i measc an aos óig. Tá tionchar ag forbairtí i gcúrsaí ceoil, meán agus cultúir ar an athrú sin.
Is sampla soiléir é rath Kneecap den chaoi ar féidir leis an nGaeilge lucht féachana nua a mhealladh. Tá sé mar aidhm ag an Rialtas anois an cur chuige sin a léiriú i gcomhthéacs Eorpach.
Ach is mar gheall ar obair chrua daoine aonair agus grúpaí thar na glúnta atá rath na Gaeilge anois. Agus mar a dúirt Kneecap féin: Táimid ag seasamh ar ghuaillí fathach.
Dúirt foinse rialtais amháin go dtugann an Uachtaránacht ‘deis shoiléir chun a léiriú gur teanga nua-aimseartha í an Ghaeilge a bhfuil áit aici i saol poiblí na hEorpa’.
Beidh sé le feiceáil cé chomh rathúil is a bheidh na hiarrachtaí sin. Braithfidh sé sin ar an úsáid a bhainfear as an nGaeilge le linn na tréimhse agus ar an bhféadfar na bearta nua a choinneáil i bhfeidhm nuair a bheidh an Uachtaránacht thart.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
