Tá rabhadh tugtha ag saineolaithe go mb’fhéidir go mbeidh ar na mílte Éireannach atá ag glacadh instealltaí chun meáchan a chailleadh, leanúint orthu leo ar feadh a saoil.
Fuair staidéar suntasach amach go bhfaigheann formhór na n-úsáideoirí an meáchan ar ais laistigh de dhá bhliain tar éis dóibh stop a chur leis an gcóireáil, i bhfad níos tapúla ná daoine ar aiste bia traidisiúnta.
Tá na hinstealltaí, lena n-áirítear ainmneacha aitheanta anois ar nós Ozempic, Mounjaro agus Wegovy, molta mar dhul chun cinn i gcóireáil otrachta (obesity).
Ach tugann athbhreithniú mór ó Ollscoil Oxford le fios go bhféadfadh na buntáistí a bheith gearrthéarmach a luaithe a chríochnaíonn an chóireáil, i bhfeiniméan ar a dtugtar ‘Athbheochan Ozempic’.
Sa chéad anailís dá leithéid, ag scrúdú 37 staidéar a raibh níos mó ná 9,300 duine páirteach iontu, fuair taighdeoirí amach go bhfilleann an meáchan go tapa nuair a stopann siad leis na hinstealltaí.
Ar an meán, ghnóthaigh úsáideoirí thart ar leath cileagram in aghaidh na míosa tar éis dóibh éirí as, agus meastar go mbeidh cuid mhór den mheáchan caillte nó an meáchan ar fad faighte ar ais ag go leor acu idir 17 agus 20 mí.
D’fhill an meáchan thart ar cheithre huaire níos tapúla ná i ndaoine a chaill meáchan trí haiste bia agus aclaíocht amháin.
Faigheann formhór na n-othar rochtain ar na jabanna go príobháideach, ag íoc suas le €345 in aghaidh na míosa go minic, rud a ardaíonn imní faoi chostas an chóireáil fadtéarmacha má bhíonn gá na drugaí a ghlacadh go ceann tréimhse éiginnte.
Oibríonn na jabanna, ar a dtugtar drugaí GLP-1 le chéile, trí hormóin a scaoiltear tar éis ithe a aithris. Tugann saineolaithe rabhadh gur féidir le tarraingt siar an ‘deisiúchán’ hormónach seo úsáideoirí a fhágáil i mbaol ocras athfhillteach.
‘A luaithe a stoptar an druga, ní choinnítear an goile faoi smacht a thuilleadh,’ a dúirt an Dr Adam Collins, ollamh comhlach cothaithe nach raibh páirteach sa staidéar.
‘Mura bhfuil nósanna inbhuanaithe tógtha ag daoine taobh le cóireáil, is féidir go mbeadh sé thar a bheith deacair stop a chur leis an gcúram go tobann.’
Agus d’fhéadfadh cuid acu níos mó meáchain a fháil ar ais ná mar a chaill siad.’
Dúirt an tOllamh Donal O’Shea, ceannaire an HSE ar an otracht in Éirinn: ‘Léirigh gach staidéar a chonaiceamar go raibh meáchan ag dul suas nuair a stopann daoine ag glacadh na ndrugaí seo – cosúil le do bhrú fola ag dul suas arís má stopann tú do chógas brú fola, nó colaistéaról má stopann tú cógas colaistéaróil.
‘Ní haon ionadh é má stopann tú cóireáil le haghaidh galair ainsealacha, cosúil le otracht, go stopfaidh éifeacht na cóireála sin.
‘Is féidir go dtéann an meáchan ar ais níos tapúla toisc go gcailleann daoine an oiread sin meáchain ar na drugaí seo.’
De réir an HSE, tá 37% de dhaoine in Éirinn róthrom, agus tá 23% eile murtallach. Tá sé deacair a chainníochtú cé mhéad duine in Éirinn a úsáideann na drugaí meáchain caillteanas – go luath in 2025, d’úsáid breis is 35,000 duine in Éirinn Ozempic le haghaidh diaibéiteas, rud a chosain breis is €11 milliún don Stát in aon ráithe amháin.
Mar sin féin, níl figiúirí oifigiúla maidir le vacsaíní meáchain caillteanas, a fhaightear go minic trí chúram sláinte príobháideach, chomh soiléir céanna.
Ina theannta sin, tá margadh dubh ollmhór ar líne ann do na táirgí. Ge réir an tÚdarás Rialála Táirgí Sláinte (Health Products Regulatory Authority) gabhadh breis is 11,000 dáileog neamhcheadaithe de vacsaíní meáchain caillteanas sna 11 mhí go dtí mí na Samhna anuraidh.
Rinneadh iarratas go déanach anuraidh chun Mounjaro a chur ar fáil d’othair phoiblí le haghaidh otracht, ach dúirt an tOllamh O’Shea go raibh sé aimsithe go raibh sé róchostasach go dtí seo.
Dúirt sé gur cheart go mbeadh leaganacha cineálacha den druga ar fáil i gceann cúpla bliain, rud a dhéanfadh cóireáil fhadtéarmach níos inacmhainne.
Mar sin féin, d’áitigh sé go sábhálfadh cóireáil luath ionsaitheach ar otracht na milliúin don HSE a chaithfí murach sin ag cóireáil diaibéiteas, Hipirtheannas, strócanna agus ailse.
Rinne sé cur síos ar an Ollamh Susan Jebb, comhúdar an staidéir agus comhairleoir d’airí sa Ríocht Aontaithe agus sa NHS ar otracht, mar ‘fhathach’ sa réimse.
Mhol sí go bhfuil seans ann go mbeadh réiteach saoil ag teastáil ó dhaoine – amhail vacsaíní, tacaíocht athraithe iompraíochta, nó an dá rud – chun dul i ngleic le otracht san fhadtéarma.
Dúirt sí: ‘Is riocht ainsealach athiompaithe é an otracht. Bheifeá ag súil go mbeadh gá leis na cóireálacha seo a leanúint ar feadh an tsaoil, ar an mbealach céanna le cógas brú fola.
‘Ba chóir dúinn é seo a fheiceáil mar chóireáil ainsealach do riocht ainsealach.’
Ag scríobh sa British Medical Journal, thug na taighdeoirí rabhadh nach ndéanann stopadh na ndrugaí cailleadh meáchain a aisiompú amháin ach go bhfuil baint aige freisin le haisiompú buntáistí tábhachtacha sláinte croí.
Rinne na taighdeoirí anailís ar staidéar a rinne comparáid idir gach cógas cailleadh meáchain ceadúnaithe – lena n-áirítear instealltaí GLP-1 níos nuaí – le cláir cailleadh meáchain iompraíochta.
Ar an meán, cailleann na daoine a úsáideann instealladh beagnach 14.7kg laistigh de naoi go 12 mhí, ach de ghnáth faigheann siad thart ar 0.4kg ar ais in aghaidh na míosa tar éis dóibh stopadh agus bhíothas ag súil go bhfillfidís ar a meáchan réamhchóireála laistigh de dhá bhliain.
Mheall na buntáistí cairdimeitibileacha – ceann de phríomhphointí díola na ndrugaí – freisin, agus feabhsuithe i siúcra fola, brú fola agus colaistéaról ag filleadh ar leibhéil réamhchóireála i níos lú ná 18 mí.
Léiríonn piolla chailleadh meáchan nua atá le bheith san iomaíocht leis an ‘instealladh saille’ torthaí geallta i dtrialacha luatha.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
