Tá an Fhrainc i gcruachás polaitiúil tar éis do pháirtí ar dheis de chuid Marine Le Pen an chéad bhabhta de thoghchán, a shocraigh an tUachtarán Macron go tobann, a bhuachan.
Tharla foréigean ar shráideanna Pháras nuair a fógraíodh na torthaí i bhfabhar Le Pen.
Bhris siad fuinneoga siopa, chuir siad bruscar ar lasadh agus sheol siad bladhmanna (flare).
Chuaigh póilíní círéibe (riot police) i ngleic le lucht agóide sa Place de la Republique, fócas le haghaidh léirsithe feargacha in aghaidh ardú Rassemblement National (RN), pháirtí Le Pen.
Bhuaigh páirtí Le Pen 33% de na vótaí go léir sa chéad bhabhta de na toghcháin náisiúnta, rud a d’fhág comhghuaillíocht uachtarán na Fraince Emmanuel Macron sa tríú háit taobh thiar de chomhrialtas den eite chlé.
Thug Príomh-Aire na Fraince Gabriel Attal foláireamh go raibh Le Pen agus RN ag ‘geataí na cumhachta’, agus d’impigh sé ar pháirtithe oibriú le chéile chun an ceart crua a chosc ó thromlach glan a bhuachan.
Tugann pobalbhreith le fios gurb é RN an t-aon pháirtí a d’fhéadfadh an bua a fháil go hiomlán sa dara babhta vótála Dé Domhnaigh.
Dúirt siad, áfach, nach mbeidh siad in ann an 289 suíochán a theastaíonn, do thromlach glan sa Tionól Náisiúnta le 577 suíochán.
Tá súil ag na daoine atá in aghaidh RN agus Le Pen go bhféadfadh vótaíocht theaicticiúil sa dara babhta bac a chur ar a mbealach chun cumhachta.
Ciallaíonn córas toghcháin dhá bhabhta na Fraince gur féidir le hiarrthóirí i gcomórtais trí bhealach tarraingt siar, in iarracht vótálaithe a aontú taobh thiar de dhuine amháin.
Spreag an tUasal Attal iarrthóirí a pháirtí féin éirí as dá mbeadh siad sa tríú háit taobh thiar de RN agus iarrthóir den eite chlé.
Dúirt sé go raibh dualgas ‘morálta’ ar vótálaithe stop a chur le Le Pen agus RN ó thromlach glan a bhuachan. De réir cuntas ón nuachtán Francach Le Monde, tharraing 169 iarrthóir siar oíche Dé Luain.
Is é oíche Dé Máirt an spriocdháta le haghaidh aistarraingtí.
Bhí toradh RN ar an Domhnach gan fasach (unprecedented) do pháirtí i bhfad ar dheis sa Fhrainc.
Bhuaigh comhghuaillíocht na heite clé den Nouveau Front populaire 28% den vóta agus níor bhuaigh Macron’s Ensemble ach 22%.
Má bhuann Le Pen agus RN tromlach glan, d’fhéadfadh siad an chéad rialtas i bhfad ar dheis sa Fhrainc a chruthú, ón Dara Cogadh Domhanda, le protegé Le Pen Jordan Bardella mar phríomh-aire.
Dúirt an FPE (MEP) ón eite chlé Raphael Glucksmann: ‘Tá seacht lá againn chun an Fhrainc a shábháil ón tubaiste.’
Tá rabhadh tugtha ag Macron roimhe seo go bhféadfadh bua do RN an Fhrainc a chur ar an mbealach chuig cogadh cathartha (civil war).
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
