Nuair a sheol an RMS Titanic ó Southampton i mí Aibreáin 1912, bhí daoine ó gach leibhéal den tsochaí ar bord aici. Ina measc bhí fir ghnó saibhre, seirbhísigh tí, teaghlaigh imirceacha agus daoine gairmiúla.
I measc na bpaisinéirí bhí líon beag coirpeach freisin. Ní raibh siad den chineál a fheictear i dtaifid phríosúin ná i bhfógraí póilíneachta na linne. Ní raibh aon dúnmharfóirí ciontaithe á n‑iompar go rúnda, ná aon phríosúnaigh faoi shlabhraí.
Ina ionad sin, bhí fir ar bord a raibh a gcoireanna bunaithe ar chaimiléireacht agus ar chur i láthair pearsanta. Níor tugadh faoi deara iad mar thuig siad an chaoi a n-oibríonn meas laistigh den chóras aicmeach agus d’úsáid siad é chun a raibh uathu a fháil. Seo cuid acu:
Harry Haven Homer
Cineál coireachta: Tapálaí sreinge (wire tapper), calaoiseoir (fraudster)
Aicme: Sa chéad ghrád
Ar mhair sé?: Sea, mhair sé.
Bhí Harry Haven Homer ina choirpeach aitheanta cheana féin sular chuaigh sé ar bord an Titanic. Sna Stáit Aontaithe, bhí a ainm ar eolas ag fórsaí póilíní i roinnt cathracha.
Rinne sé a shlí bheatha trí chalaois agus trí oibríochtaí cearrbhachais mídhleathacha. Bhain sé úsáid freisin as tapáil sreinge chun faisnéis a ghoid ó fháinní gealltóireachta.
D’oibrigh Homer faoi ainmneacha bréige éagsúla agus bhog sé go minic chun gabháil a sheachaint. Ar bord an Titanic, níor tharraing sé aon aird air féin. Thaistil sé sa chéad ghrád agus d’iompair sé é féin mar phaisinéir measúil.
Rinne sé é seo d’aon ghnó, mar bhí coirpigh den chineál seo ag brath ar chuma shimplí agus ar bhéasa dea‑oilte. Thuig Homer an córas seo go maith.
Mhair sé an bá i mbád tarrthála. Níor athraigh an tubaiste treo a shaoil. Tar éis dó filleadh ar Mheiriceá, lean sé lena ghníomhaíochtaí coiriúla. Gabhadh agus cuireadh i bpríosún é ina dhiaidh sin. Níor chuir an Titanic isteach ar a shlí bheatha; ní raibh ann ach eachtra amháin i measc go leor eile.
George Brereton
Cineál coireachta: Calaoiseoir
Aicme: Sa chéad ghrád
Ar mhair sé?: Sea, mhair sé.
Rinne George Brereton a shlí bheatha trí chearrbhachas agus trí mheabhlaireacht. D’oir longa sómhara cosúil leis an Titanic dó go mór.
Chruthaigh turais fhada aigéin leadrán i measc paisinéirí saibhre, agus líonadh an t‑am le cearrbhachas, comhrá agus siamsaíocht chomhroinnte. Sa timpeallacht sin, bhí sé éasca do chalaoiseoirí oilte muinín a chothú go tapa.
Mhair Brereton an bá. Tugann cuntais ón tréimhse ina dhiaidh le fios gur chuir a iompar iontas ar roinnt breathnóirí. Go gairid tar éis a tharrthála, bhí sé ag iarraidh ar mharthanóirí eile páirt a ghlacadh i scéimeanna gealltóireachta. Cé go raibh go leor paisinéirí fós faoi thionchar an turraing, d’fhill sé ar na nósanna a shainigh a shaol.
Tá scéal Brereton anois aitheanta go maith i measc staraithe an Titanic. Léiríonn sé gur minic a bhí coireacht an chineáil seo sóisialta seachas foréigneach. Tharla a ghníomhartha i seomraí suí agus i seomraí tobac seachas i gcúinní dorcha na loinge.
Eugene Patrick Daly
Cineál coireachta: Antoisceach foréigneach, buamadóir amhrasta
Aicme: Sa chéad ghrád
Ar mhair sé?: Níor mhair sé.
Sheas Eugene Patrick Daly amach ó na paisinéirí coiriúla eile. Bhí cáil air mar dhuine foréigneach agus neamhsheasmhach (unstable). Sular chuaigh sé ar bord an Titanic, baineadh den Olympic é — long deirfiúr don Titanic — tar éis dó ionsaí a dhéanamh ar bhall foirne. Ba eachtra neamhchoitianta agus thar a bheith tromchúiseach í sin.
Chuaigh Daly ar bord an Titanic in ainneoin na staire sin. Ní raibh meas ná tóir air i measc paisinéirí eile, agus mheas baill fhoirne freisin gur duine contúirteach é. Bhí sé trodach agus ní raibh sé ag brath ar dhraíocht ná ar cheilt.
Fuair Daly bás nuair a chuaigh an long go tóin poill. Ina dhiaidh sin, tháinig ráflaí chun cinn a cheangail é le comhcheilg nó le sabaitéireacht. Diúltaíonn staraithe do na héilimh sin. Níl aon fhianaise ann gur imir Daly aon ról i scrios na loinge. Léiríonn a scéal an chaoi a bhfásann amhras go minic i ndiaidh tubaiste mhóir.
William Sloper
Cineál coireachta: Calaois líomhnaithe, mí‑iompar airgeadais (i ndiaidh an Titanic)
Aicme: Sa chéad ghrád
Ar mhair sé?: Sea, mhair sé.
Tá nasc William Sloper leis an gcoireacht níos casta. Le linn an aslonnaithe, ghníomhaigh sé mar aistritheoir agus chabhraigh sé le paisinéirí nach raibh mórán Béarla acu. Déanann cuntais chomhaimseartha cur síos ar a iompar mar iompar socair, ordúil agus cabhrach.
Blianta ina dhiaidh sin, áfach, bhí Sloper páirteach i ndéileálacha airgeadais a measadh a bheith amhrasach. Lean líomhaintí calaoise é, cé nár réitíodh na cúisimh sin go hiomlán riamh. Mar thoradh air sin, d’athraigh a cháil le himeacht ama.
Ní raibh Sloper ina choirpeach tráth sheoladh an Titanic. Luaitear a chás go minic chun a léiriú gur tháinig athbhreithniú ar chlú daoine áirithe i bhfad i ndiaidh na tubaiste. Ní bhaineann gach scéal a ghabhann leis an Titanic go díreach le hoíche an bháite.
Miotais agus réaltacht
Tugann go leor miotais le fios gur iompar an Titanic dúnmharfóirí rúnda nó príosúnaigh chontúirteacha. Ní thacaíonn aon fhianaise leis na héilimh sin. Ní léiríonn taifid phaisinéirí ná taighde stairiúil aon ghníomhaíocht den sórt sin.
Tá an fhírinne níos caolchúisí agus níos nochtaí. Ba dhaoine iad na coirpigh a bhí ar bord a d’oibrigh laistigh de shochaí bhéasach.
Bhí siad ag brath ar mhuinín, ar bhéasa agus ar chuma. Bhí a gcoireanna mín agus go minic dofheicthe.
Cén fáth a raibh mealltóirí ar bord?
Bhí línéirí aigéin shómhara thar a bheith tarraingteach do mhealltóirí agus do choirpigh mhuiníne. Bhí airgead tirim, seodra agus doiciméid airgeadais á n‑iompar ag paisinéirí.
Mhair na turais ar feadh roinnt laethanta agus chothaigh siad caidreamh agus comhrá i measc daoine nach raibh aithne acu ar a chéile roimhe sin.
Bhí seiceálacha cúlra teoranta. Bhí éadaí maithe, oideachas agus blas cultúrtha ina gcomhartha údaráis. Measadh go minic go raibh sé míchuí ceist a chur ar phaisinéir eile den chéad ghrád.
De bharr na gcoinníollacha sin, chuir an Titanic deiseanna ar fáil.
Níor chruthaigh an long coirpigh, ach chuir sí timpeallacht ar fáil ina bhféadfaí cineálacha áirithe coireachta a chleachtadh gan aird a tharraingt orthu.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
