Tá ómóis ag stealladh isteach faoi Gabriel Rosenstock i ndiaidh a bháis – agus is furasta a thuiscint cén fáth.
Cuimhnítear air mar scríbhneoir agus mar aistritheoir a raibh fairsinge urghnách foghlama aige, ach chomh maith lena intleacht, bhí sé oscailte i gcónaí do smaointe nua, gníomhach i dtacaíocht do theangacha i mbaol, agus ag lorg spioradáltachta sa ghnáthshaol mórthimpeall air.
Ní mhaím go raibh aithne phearsanta agam air féin, ach tháinig mé i dteagmháil le Gabriel cúpla uair thar na blianta. An rud a sheas amach dom, áfach, ná a fhlaithiúlacht – lena chuid ama, lena chuid eolais, agus lena spéis i saothar daoine eile.
Agus mé ag cur Blas na Cathrach i láthair ar Raidió na Life, tháinig mé i dteagmháil le Gabriel den chéad uair nuair a bhí sé ag aistriú amhrán ó ealaíontóirí ar nós Bowie, Springsteen agus Dylan don fhéile ealaíon bhliantúil IMRAM i mBaile Átha Cliath.
As sin amach, bhíodh sé ag seoladh naisc chugam ó am go chéile – ailt a shíl sé a mbeadh spéis agam iontu, uaireanta le hábhar craolta a spreagadh, uaireanta eile díreach le léamh.
Sheol sé cóip dá leabhar Graifítí na Saoirse chugam freisin – bailiúchán sleachta ó raon leathan gníomhaithe, smaointeoirí agus scríbhneoirí. Ní raibh an leabhar foilsithe ag an am, ach bhaineamar úsáid as sliocht uaidh gach seachtain ar an gclár, leis an dóchas go bhfoilseofaí an saothar go luath.
Sleachta gairide ach cumhachtacha a bhí iontu, ar nós:
‘An t‑arm is cumhachtaí ag lucht ansmachta ná aigne lucht a bhfulaingthe.’ – Steve Biko.
Nó:
‘Tá na gunnaí acusan, tá na filí againne. Mar sin, beidh an bua againne.’ – Howard Zinn.
Nó:
‘Níl ach slí amháin chun saoirse a fháil dúinn féin: sinn féin a shamhlú le gach pobal ar domhan atá faoi chois.’ – Malcolm X.
Ach ní ó chomhrá díreach liom féin a thagann an chuimhne is láidre atá agam ar Ghabriel. Tharla sé, go neamhbheartaithe, le linn agallaimh a rinne mé le Liam Ó Maonlaí.
Is minic a théann agallaimh le Liam ar strae sula bhfilleann siad ar an ábhar atá idir lámha – agus sin cuid den taitneamh. Bíonn léargas nó frása aige i gcónaí a osclaíonn an comhrá ar bhealach nua. Sa chás seo, bhí muid ag caint faoin gceolchoirm is déanaí de chuid IMRAM, a raibh amhráin Bob Dylan inti – iad aistrithe go Gaeilge ag Gabriel Rosenstock.
D’admhaigh Liam ar dtús go raibh drogall air páirt a ghlacadh. Dar leis, tá liricí Dylan chomh láidir agus chomh fileata sin gur ar éigean go bhféadfaí iad a bhogadh ó theanga go teanga gan rud éigin a chailleadh.
Sa deireadh thiar, áfach, dúirt sé gur chuir tiomantas IMRAM agus grá a bhí aige don Ghaeilge ina luí air dul ar aghaidh leis an gceolchoirm.
Ach ansin tháinig an ráiteas ba shuntasaí. Dúirt Liam nár chuala sé Every Grain of Sand riamh – ceann de na hamhráin is séimhe agus is spioradálaí ó thréimhse Chríostaí Dylan – go dtí gur léigh sé leagan Gaeilge Gabriel. Agus nuair a chuala sé an bunleagan ina dhiaidh sin, b’fhearr leis an t‑aistriúchán a chur Gabriel ar fáil.
Ní mar mholadh a dúirt sé é, ach mar bharúil ionraic.
Deir sé sin an oiread sin faoi Gabriel Rosenstock. Scríobh sé saothar bunúil gan áireamh, agus rinne sé obair aistriúcháin ar ardchaighdeán thar thréimhse fhada.
Bhí sé i gcónaí réidh le tacú le Liam Carson agus le hIMRAM nuair a bhí gá le haistriúcháin ar shaothar na n‑ealaíontóirí is mó cáil. Agus fiú agus é ag obair ar fhocail daoine eile, bhí rian soiléir an fhíor‑ealaíontóra le sonrú ina shaothar.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
