Sheol Údarás na Gaeltachta Chlár Ceannais LLM na Gaeilge an tseachtain seo, a dhéanann meastóireacht ar éifeachtacht chórais Intleachta Saorga (AI) sa Ghaeilge.
Is cuid de straitéis leanúnach é seo a úsáideann IS (AI) agus an Gaeilge. Ach cad iad na hábhair imní, chomh maith leis na buntáistí, a bhaineann leis seo?
Le tamall anuas, tá méadú suntasach tagtha ar an díospóireacht phoiblí maidir leis an nasc idir an intleacht shaorga (AI) agus an Ghaeilge.
Cé go bhfeiceann lucht beartais agus taighdeoirí deiseanna suntasacha sa teicneolaíocht, tá imní mhór á léiriú ag cáinteoirí faoi na hiarmhairtí a d’fhéadfadh a bheith aici ar cháilíocht teanga, ar chultúr agus ar an ngeilleagar.
Le míonna beaga anuas, rinne Údarás na Gaeltachta, i gcomhar le hinstitiúidí tríú leibhéal, measúnú ar fheidhmíocht córas intleacht shaorga sa Ghaeilge.
Seoladh clár rangaithe poiblí nua lena gcuirtear torthaí i gcomparáid go córasach.
Cé gur céim chun cinn í seo ó thaobh trédhearcachta de, léirítear i dtuairisciú sna meáin — i nGaeilge agus i mBéarla araon — nach bhfuil muinín iomlán sa teicneolaíocht fós.
Imní faoi cháilíocht agus chruinneas teanga
Ceann de na cáintí is láidre a chloistear ná caighdeán na Gaeilge a ghineann córas intleacht shaorga.
Tugann taighde a pléadh ar RTÉ Brainstorm le fios go bhfuil bearna shuntasach fós idir feidhmíocht na gcóras seo agus cumas cainteoirí líofa, go háirithe i gcúrsaí gramadaí agus struchtúir.
Léiríonn na torthaí go ndéanann córas intleacht shaorga botúin shoiléire i ngnéithe bunúsacha den teanga, agus i gcás roinnt samhlacha, ní chomhlíonann an fheidhmíocht na hionchais.
Tá faitíos ar shaineolaithe go bhféadfadh úsáid fhorleathan na n‑uirlisí seo caighdeáin teanga a ísliú má scaiptear an Ghaeilge mhíchruinn ar scála mór.
Tá an imní seo níos géire i gcás mionteanga mar an Ghaeilge, áit nach mbíonn an oiread céanna ceartúcháin nádúrtha ar fáil trí úsáid laethúil.
An Ghaeilge ar imeall na forbartha teicneolaíochta
Ar bhonn níos leithne, tugann taighdeoirí agus tráchtairí le fios nach mbíonn an Ghaeilge i gcroílár forbairt na hintleachta saorga.
Toisc go mbíonn an chuid is mó de na córais bunaithe ar shonraí Béarla agus ar theangacha móra eile, fágann sé seo buntáiste soiléir acu siúd.
Deirtear go minic gur athsmaoineamh í an Ghaeilge laistigh de na córais seo. Cruthaíonn sé seo staid ina mbíonn caighdeán níos ísle mar thoradh ar easpa infheistíochta, rud a laghdaíonn úsáid agus a chuireann srian leis an dul chun cinn amach anseo.
Ina theannta sin, tá ceisteanna ann faoin tionchar cultúrtha fadtéarmach.
Tugann roinnt anailísí le fios go bhféadfadh spleáchas ar theangacha móra i dtimpeallachtaí digiteacha a bheith díobhálach don éagsúlacht teanga agus do theangacha beaga.
Cáineadh géar ó lucht na n‑ealaíon
Ní hamháin go mbíonn imní theicniúil i gceist, ach spreag úsáid na hintleachta saorga freagra láidir ó lucht na n‑ealaíon Gaeilge.
Tharraing comórtas scannánaíochta a d’eagraigh Údarás na Gaeltachta — ina spreagadh úsáid uirlis intleacht shaorga — cáineadh fairsing.
Dúirt roinnt ealaíontóirí gur ‘dímheas ar nádúr na healaíne’ a bhí ann, agus mhaígh siad nach féidir cruthaitheacht dhaonna a chur i leataobh ná a chur in ionad.
Tugadh le fios freisin go bhféadfadh tionscadail den chineál seo ábhar nach bhfuil ardchaighdeán air a tháirgeadh, bunaithe ar orduithe uathoibrithe seachas ar scileanna agus léargas ealaíonta.
Léirigh grúpaí ealaíne imní faoi thionchar na forbartha seo ar chothú na hearnála, go háirithe i gcás ealaíontóirí a oibríonn trí mheán na Gaeilge.
Ardaíodh imní chomh maith faoin tionchar comhshaoil a bhaineann le húsáid mhéadaithe fuinnimh i gcóras intleacht shaorga.
Impleachtaí don iriseoireacht agus don gheilleagar
Tá an cheist nasctha freisin le hábhair níos leithne, go háirithe todhchaí na hiriseoireachta.
Ag coiste den Oireachtas, thug ionadaithe meán le fios go n‑úsáideann córas intleacht shaorga ábhar nuachta gan cead ná cúiteamh.
Dar leo, tá an earnáil nuachta á húsáid chun na córais seo a oiliúint, gan aon luach saothair a thabhairt ar ais.
Thug NewsBrands Ireland rabhadh láidir go bhféadfadh sé seo bunús airgeadais na hiriseoireachta neamhspleáiche a chur i mbaol.
Má laghdaítear ioncam na meán, d’fhéadfadh sé tionchar a imirt ar cháilíocht agus ar neamhspleáchas na tuairisceoireachta.
Ina theannta sin, ardaítear imní faoi mhífhaisnéis agus faoi ábhar bréagach, rud a d’fhéadfadh muinín an phobail a lagú.
Tá an riosca seo níos géire arís i gcás earnáil na meán Gaeilge, atá níos lú agus níos leochailí cheana féin.
Ceisteanna faoi thosaíochtaí beartais
Dírítear cuid den cháineadh ar úsáid acmhainní poiblí. Cuireann tráchtairí ceist ar an gcaoi a gcuirtear maoiniú ar fáil do thionscadal intleacht shaorga: an é seo an bealach is éifeachtaí chun tacú leis an nGaeilge?
Maíonn roinnt daoine gur cheart níos mó béime a chur ar an oideachas, ar phobail Ghaeilge agus ar thacaíocht dhíreach d’ealaíontóirí.
Léiríonn an dearcadh seo amhras níos leithne: go bhféadfadh ‘AI’ a bheith ina beartas Rialtais ach gan torthaí praiticiúla soiléire.
Deiseanna agus dul chun cinn
In ainneoin na n‑agóidí, aithnítear go forleathan go bhfuil féidearthachtaí suntasacha ag baint leis an teicneolaíocht.
Deir taighdeoirí go bhféadfadh uirlisí intleacht shaorga úsáid na Gaeilge a éascú, go háirithe i gcúrsaí foghlama agus aistriúcháin. D’fhéadfadh siad cur le soláthar seirbhísí poiblí dátheangacha freisin.
Tá sé mar aidhm ag beartais an Rialtais uirlisí den chineál seo a fhorbairt, agus an Ghaeilge a chomhtháthú níos fearr i saol digiteach agus gairmiúil.
Tugann roinnt anailísí le fios go bhféadfadh ‘AI’ cabhrú le líon na gcainteoirí laethúla a mhéadú, trí úsáid na teanga a dhéanamh níos áisiúla i gcomhthéacsanna éagsúla.
Tá comharthaí ann chomh maith go bhfuil feidhmíocht na gcóras seo ag dul chun cinn de réir a chéile.
Dearcadh cothrom agus cúramach
Tríd is tríd, léiríonn an tuairisciú sna meáin pictiúr measartha cothrom ach cúramach.
Tá tuiscint ann go mbeidh ról suntasach ag an intleacht shaorga i dtodhchaí na Gaeilge. Ag an am céanna, tá imní shuntasach ann faoi cháilíocht, faoi chothroime agus faoi thionchar cultúrtha.
Cuireann cáinteoirí béim ar na rioscaí do chleachtas ealaíne, don iriseoireacht agus do chaighdeáin teanga. Cuireann taighdeoirí béim ar na bearnaí atá fós ann. Agus ardaítear ceisteanna ag leibhéal an bheartais phoiblí.
Is é an tuiscint atá ag teacht chun cinn ná nach réiteach simplí ná bagairt lom í an intleacht shaorga, ach uirlis chumhachtach a éilíonn bainistíocht chúramach.
Is é an dúshlán a bheidh ann ná a chinntiú go dtacaíonn an dul chun cinn teicneolaíochta leis na cainteoirí Gaeilge sin a úsáideann í go laethúil — agus go gcaomhnaítear sa phróiseas cruinneas, saibhreas agus luach cultúrtha na teanga.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
