Fiú roimh an ngéarchéim fuinnimh reatha, bhí ioncam gnáththeaghlach ag titim, de réir tuarascála ón Institiúid Taighde Eacnamaíochta agus Sóisialta (ESRI).
Tugadh rabhadh sa tuarascáil, a rinneadh roimh an gcogadh sa Mheánoirthear, freisin nach bhfuil mórán airgid ar fáil ag an Rialtas chun tacú le daoine má bhíonn géarchéim eacnamaíoch ann.
Deir an ESRI go dtitfidh meánioncam i mbliana mar gheall ar an easpa athruithe cánach pearsanta i mBuiséad 2026.
Fuair taighdeoirí ag an ESRI amach go bhfeicfidh formhór na dteaghlach laghduithe ar ioncam an bhliain seo chugainn.
Tagann an ráiteas seo i ndiaidh don údarás faireachais caiteachais Stáit imní a chur in iúl freisin go laghdófar barrachais na tíre faoi leath i 2026.
Thug an Rialtas pacáiste cánach €1.5bn isteach i mBuiséad Dé Máirt, a laghdaigh rátaí CBL (VAT) agus cánach corparáide chun leasa bialanna agus forbróirí árasán.
Tháinig sé seo ar chostas athruithe cánach ioncaim phearsanta do ghnáthbhaill an phobail.
Dúirt an ESRI go bhfuil seans ann go mbeidh tionchar ag na cinntí seo ar theaghlaigh agus go n-íosfaidh siad isteach ar an méid ioncaim indiúscartha (disposable income) atá ar fáil do theaghlaigh i 2026.
Fuarthas amach gur dócha go mbeidh teaghlaigh ísealioncaim buailte is mó ag na hathruithe seo.
‘Mar thoradh ar tharraingt siar na mbeart sealadach, beidh caillteanais 4.1% d’ioncam indiúscartha do na teaghlaigh is ísle ioncaim i gcomparáid le caillteanais 0.3% do theaghlaigh ardioncaim,’ a dúirt an tuarascáil.
Dúirt an ráiteas ESRI freisin go ndéanfar ‘maolú páirteach’ ar bhaint na mbeart aonuaire, amhail íocaíochtaí dúbailte sochar leanaí, leis an méadú €10 seachtainiúil ar gach íocaíocht leasa shóisialaigh.
Tagann sé seo de réir mar a thug ceann Chomhairle Comhairleach Fioscach na hÉireann (IFAC), Seamus Coffey, rabhadh go bhféadfadh barrachas (surplus) measta an Rialtais a bheith faoi leath an bhliain seo chugainn.
Dúirt an Rialtas go mbeidh an barrachas measta – arb é an tsuim iomlán airgid chánach neamhchaite a tugadh isteach sa bhliain nua – €5bn ag deireadh 2026.
Dúirt an tUasal Coffey le déanaí: ‘Má fhéachann tú ar fháltais chánach corparáide an bhliain seo chugainn, beidh siad €34bn.
‘Má tá tú ag bailiú €34bn – rud atá sách neamhghnách i dtéarmaí idirnáisiúnta – agus ag an am céanna gan ach barrachas €5bn a thuilleamh, ciallaíonn sé sin go bhfuil an chuid is mó de na [cánacha] corparáide á n-úsáid chun caiteachas leanúnach a mhaoiniú.’
Dúirt ceannasaí IFAC freisin, dá mbeadh ar an Rialtas freagairt do thurraingí eacnamaíocha, go mbeadh an barrachas réamh-mheasta an bhliain seo chugainn ‘beagnach díothaithe’.
Dúirt údar amháin den tuarascáil, an tOllamh Comhlach Claire Keane, go mbeidh ‘tionchar níos mó ag tarraingt siar sochar costas maireachtála ar dhaoine ar ioncam níos ísle’.
‘Déanfar cuid den chaillteanas seo, ach ní an caillteanas go léir, a chúiteamh le méaduithe ar rátaí leasa shóisialaigh atá chun tosaigh ar fhás praghsanna agus pá araon,’ a dúirt sí.
Maidir le fás pá, dúirt an tuarascáil go mbraithfidh teaghlaigh ardioncaim an brú má ardaíonn tuarastail níos lú ná an leibhéal réamh-mheasta de 3.7%.
De ghnáth, cabhraíonn athruithe ar bhanda cánach dóibh siúd ar ioncam ard le hoibrithe dul i ngleic le boilsciú pá.
Dúirt údar eile, an tOllamh Comhlach Conor O’Toole, gur thug Buiséad 2026 níos lú spáis don Rialtas freagairt do ghéarchéimeanna eacnamaíocha.
Molann sé gur cheart bealach a fhorbairt chun an seans go dtitfidh airgeadas na tíre in easnamh a laghdú – thar an spleáchas ar fháltais chánach corparáideacha.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
