Bhí tráth ann nuair a measadh gur iomaitheoirí iad an Béarla agus an Gaeilge – amhail is nach mairfeadh ach ceann amháin acu sa tír seo.
Ní sin mar atá anois.
Agus teaghlaigh ag glacadh sos samhraidh faoi láthair, tá an t-am ann chun eolas a fháil faoi na roghanna oideachais is fearr atá ann do na páistí – an dea-smaoineamh é an Ghaeilge a fhoghlaim?
Buíochas le Dia, tá na seanlaethanta imithe, nuair a bhí an Ghaeilge – agus gach rud eile fiú amháin Béarla – ‘bet into’ daltaí. Tá an chuid is mó den oideachas taitneamhach anois.
Agus maidir lenár dteanga dhúchais – de réir aon phobalbhreith ar mhaith leat breathnú air – tá formhór na daoine sa tír seo ag iarraidh í a fhoghlaim, dóibh féin agus dá bpáistí.
Mar sin féin, níl sé chomh héasca teanga a fhoghlaim agus atá sé damhsa céilí nó amhráin Kneecap a fhoghlaim, i mBéarla nó i nGaeilge – tógann sé am. Ach bíonn sé spraíúil.
Seo roinnt leideanna maidir le dul chun cinn a dhéanamh: agus is é an ceann is tábhachtaí ná – glac do chuid ama agus bain taitneamh as an turas.
Tá gach páiste in Éirinn – agus i bhformhór na dtíortha eile sa lá atá inniu ann – ag fás aníos ag foghlaim Béarla, mar sin an dea-smaoineamh é Gaeilge a mhúineadh dóibh ag aois óg?
Cabhraíonn sé le páistí tuiscint níos fearr a fháil ar fhuaimeanna focal agus an bhrí atá leo.
Léirigh staidéar ón mbliain seo caite go raibh páistí a fhoghlaimíonn Gaeilge chomh maith le Béarla níos fearr sa dá theanga. Tá na scileanna luatha seo an-tábhachtach agus iad ag foghlaim agus ag léamh níos déanaí—agus oibríonn na scileanna sin don Bhéarla freisin, nó d’aon teanga eile.
Bíonn dul chun cinn níos fearr ag páistí a leanann orthu ag labhairt Gaeilge agus Béarla go rialta le linn a gcuid ama sa bhunscoil.
Is gnách go mbíonn stór focal níos mó acu, go labhraíonn siad níos líofa, agus go mbíonn siad níos fearr ag aistriú idir tascanna.
Le seo, faoin am a bhíonn siad ina ndéagóirí, go mbíonn ‘feidhm fheidhmiúcháin (executive function)’ níos láidre ag daltaí dátheangacha—is é sin le rá go mbíonn siad níos fearr ag cuimhneamh ar rudaí, ag aistriú idir tascanna agus ag fanacht dírithe.
Smaoiníonn siad níos doimhne freisin agus bíonn siad níos fearr ag tuiscint conas a oibríonn teanga, rud a chabhraíonn le rudaí cosúil le haistí a scríobh nó litríocht a staidéar.
Agus ar ndóigh, bíonn sé i bhfad níos éasca tríú teanga a fhoghlaim sa mheánscoil, sa choláiste nó fiú nuair atá siad ag lorg athrú gairme nó ardú céime.
An Ghaeilge a mheascadh isteach i ngach ábhar – Oibríonn sé is fearr má tá Gaeilge ar fáil taobh amuigh den rang Gaeilge; agus í a úsáid in ábhair cosúil le heolaíocht, ealaín nó tíreolaíocht. Cabhraíonn sé seo le daltaí an teanga a úsáid ar bhealach níos nádúrtha agus níos líofa.
Cuir an Ghaeilge chun cinn sa bhaile – Spreag tuismitheoirí chun cúpla focal a labhairt gach lá lena bpáistí – b’fhéidir timpeall an bhoird le haghaidh béilí, nó sa charr agus iad ag dul ar scoil, ag imeachtaí spóirt nó ar laethanta saoire.
Léirigh staidéar in 2016 go dtacaíonn tuismitheoirí go láidir le hoideachas trí mheán na Gaeilge – go háirithe nuair a bhíonn na torthaí acadúla níos fearr ná scoileanna Béarla amháin.
Nuair a oibríonn scoileanna agus teaghlaigh le chéile, cabhraíonn sé le páistí fanacht ceangailte leis an teanga sa bhaile agus sa rang.
Cuir an Ghaeilge chun cinn sa phobal – spreag an Ghaeilge ag imeachtaí spóirt, cóisirí agus cruinnithe sa phobal. Is spraoi é agus mothaíonn gach duine go bhfuil luach saothair (reward) á fháil ina dhiaidh sin.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
