Cad is sloinne duit? Bheadh sin ina cheist neamhurchóideach in aon tír eile. In Éirinn, bí cúramach le do fhreagra. D’fhéadfadh an té a chuireann an cheist a bheith ina chara saoil agat – nó ina namhaid móra.
Bheadh an leagan Béarla mar “Who do you belong to?”. Agus músclaíonn sé cuimhní cinn ar dhaoine agus ar naimhde atá marbh le fada.
Buíochas le Dia, glacann sraith TG4, Sloinne, cur chuige níos éadroime.
Tugann sé deis do roinnt aíonna a sloinne a iniúchadh – na háiteanna a bhfuil an tóir is mó air agus cuid de na daoine cáiliúla, ón am atá thart agus sa lá atá inniu ann, a bhfuil an sloinne orthu.
Le linn na sraithe seacht gcuid, taistealóimid ar fud na hÉireann, cloisfimid ceol ó Rory Gallagher agus Seán Keane – agus beidh pionta fíorúil againn i mbeár John B Keane i Lios Tuathail, Contae Chiarraí.
Chuala muid faoi John Fitzgerald Kennedy, Cloisfimid faoi Che Guavara agus gheobhaimid freagra ar an cheist: Cé hé an duine a bhí mar Geingeas Cán (Genghis Khan) na hÉireann?
Ó Catháin/Keane:
Ó Néill/O’Neill;
de Paor/Power;
Ó Loingsigh/Lynch;
agus Ó Gallachóir/Gallagher.
Bhí an chéad chlár den tsraith ar siúl Dé Domhnaigh an tseachtain seo caite, ag teacht ó Luimneach chun an sloinne Mac Gearailt/Fitzgerald a scrúdú.
D’fhiosraigh Ronán Mac Gearailt, léachtóir in Ollscoil Teicneolaíochta an Atlantaigh, Gaillimh, cúlra a athar agus an ceantar máguaird a bhfuil an sloinne Mac Gearailt an-láidir ann, ar ndóigh.
Sa dara clár, bhí Paddy O’Brien, múinteoir scoile atá ar scor agus scéalaí, ag caitheamh go leor dá chuid ama i gContae an Chláir, i dTúr an Bhrianaigh ar Aillte an Mhothair agus i gCaisleán Dhrom Ólainn.
Chuir an sloinne Ó Briain an t-údar agus a chomharsa Edna O’Brien i gcuimhne dó freisin sa chlár faoin sloinne Ó Briain.
Sa tríú clár, tabharfaidh Yvonne Ní Chatháin as Cill Chiaráin i gContae na Gaillimhe ó dhúchas cuairt ar Chúige Uladh sa tóir ar stair an tsloinne Ó Catháin/Keane, ag tabhairt cuairt ar áiteanna amhail O’Cahan’s Castle, Léim an Mhadaidh agus Roe Valley Country Park.
Tabharfaidh sí cuairt ina dhiaidh sin ar theach tábhairne John B. Keane i Lios Tuathail chomh maith le Cathair Loistreáin i gContae na Gaillimhe chun cuairt a thabhairt ar Sheán Keane a chasfaidh amhrán nó dhó.
Is é Liam O’Neill aoi an cheathrú clár faoin sloinne Ó Néill/O’Neill, atá tar éis filleadh ar a cheantar dúchais i gContae Chiarraí.
Rachaidh sé ó thuaidh chun cúlra a shloinne a fháil amach agus tabharfaidh sé cuairt ar Ghrianán Aileach i gContae Dhún na nGall agus ar Tullyhogue Fort i gContae Thír Eoghain, láthair oirnithe theaghlach Uí Néill, ag tabhairt cuairt ar Theamhair ar an mbealach.
San Oirdheisceart, tá an sloinne de Paor/Power, an áit is mó a bhfuil fáil air sa tír.
Is í Siobhán de Paor a dhéanfaidh an turas agus buailfidh sí le Hugh Tinney, mac an Dr Sheila Power, an scoláire ceannródaíoch Éireannach ar thairg Oppenheimer comhaltacht di i 1948.
Buailfidh sí le go leor daoine cáiliúla eile leis an sloinne de Paor freisin.
I nGaillimh beidh cur síos ar an stair a bhaineann leis an sloinne Ó Loingsigh, ceann de threibheanna cáiliúla na Gaillimhe.
Fillfidh an t-aisteoir Éireannach Pádraig Ó Loingsigh ó Shasana don chlár seo. Tá páirt Brendan Behan aige in ‘MOONLIGHT, The Philip Lynott Enigma’ faoi láthair.
Is i gContae Dhún na nGall a bheidh an seachtú clár áit a bhfiosróidh John Gallagher, léachtóir in Leeds i Sasana, an sloinne Ó Gallachóir nó Gallagher.
Feicfimid é ag dul ó Bhaile Átha Cliath go dtí teach a athar i nGaoth Dobhair, Contae Dhún na nGall, agus é ar laethanta saoire sa bhaile.
Ar an mbealach, seasfaidh sé ag músaem Rory Gallagher i mBéal Átha Seanaidh, tigh Dave Gallagher, an t-imreoir rugbaí All Blacks as Ráth Mealtain, tigh Bridie Gallagher ar an gCraoslach a raibh cáil uirthi as ‘Hills of Donegal’, agus teach an teaghlaigh The Sporting Gallaghers, ag nochtadh gach ní i gcontae dúchais a athar dó.
Craolfar Sloinne gach Domhnach ag 8.30pm ar TG4.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
