Fuair iar-Uachtarán Mheiriceá Jimmy Carter bás Dé Domhnaigh ina theach cónaithe i Plains, Georgia.
Chinn sé beagnach dhá bhliain ó shin gan cúram leighis a thuilleadh tar éis sraith géarchéimeanna leighis.
Ag aois 100 bliain, bhí sé ar an uachtarán is faide saol i stair Mheiriceá.
Tháinig an oiread céanna aithne air as a chuid taidhleoireachta iar-uachtaráin agus a oibreacha carthanachta (charity) agus a bhí an oiread sin cáil air as a théarma aonair in Oifig, nuair a bhí an geilleagar (economy) i ngéarchéim (crisis).
Maireann a chlann, Jack, Chip, Jeff agus Amy; 11 chlann clainne; agus 14 garchlann. Fuair a bhean chéile a bhí 77 bliain, Rosalynn Smith Carter agus garpháiste amháin bás roimhe.
‘Ba laoch é m’athair, ní amháin domsa ach do gach éinne a chreideann i síocháin, cearta daonna, agus grá,’ a dúirt Chip Carter, mac an iar-uachtarán, i ráiteas.
‘Roinn mo dheartháireacha, mo dheirfiúr agus mé féin é leis an gcuid eile den domhan trí na comhchreidimh seo.
‘Is é an domhan ár dteaghlach mar gheall ar an mbealach a thug sé daoine le chéile, agus gabhaimid buíochas libh as ómós a chuimhne trí leanúint ar aghaidh ag maireachtáil na gcreideamh comhroinnte.’
Chuaigh Carter i mbun oifige i 1977 tar éis dó téarma amháin a chaitheamh mar ghobharnóir ar an Georgia.
Breathnaíodh ar a neamhaithnideacht (unfamiliarity) le Washington mar bhua i ndiaidh scannal Watergate agus blianta cogaidh Vítneam.
Agus thosaigh a chuid ama in oifig le roinnt rath.
I 1977 chríochnaigh sé conradh a thug smacht ar Chanáil Phanama ar ais go Panama – comhaontú nach raibh a réamhtheachtaithe (predecessors) in ann a dhéanamh.
I 1978, d’éascaigh (facilitated) Carter cainteanna ag Camp David idir Príomhaire Iosrael, Menachem Begin, agus uachtarán na hÉigipte, Anwar Sadat, a d’eascair comhaontú síochána idir an dá thír.
Ach d’éirigh a uachtaránacht lán le géarchéimeanna eacnamaíocha agus beartais eachtraigh (foreign policy), ag tosú le dífhostaíocht ard agus boilsciú (inflation) agus ag críochnú le géarchéim ghiall (hostage crisis) na hIaráine agus ionradh na Sóivéide ar an Afganastáin.
Ní raibh aon mhóréileamh air i ndiaidh dó cailleadh do Ronald Reagan i 1980, ach chuaigh sé ar aghaidh le ceann de na gairmeacha iar-uachtaránachta is suntasaí a bheith aige.
Bronnadh duais Nobel na síochána air as ‘iarrachtaí gan staonadh’ ar son cearta daonna agus síochánaíochta.
Rinneadh a chuid oibre daonnúla leis an Carter Center, a bhunaigh sé go luath sna 1980í, lena bhean chéile Rosalynn.
Thaistil sé an domhan mar teachta síochána agus mar thacadóir sláinte poiblí.
Thug Carter cuairteanna ar an gCóiré Thuaidh i 1994 agus ar Chúba i 2002.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
