Tá an tubaiste dhaonnúil atá ag tarlú sa Súdáin tar éis dul in olcas go mór, agus tá lucht faire idirnáisiúnta anois ag glaoch ‘cinedhíothú ‘ air.
Tá Fórsaí Tacaíochta Tapa (Rapid Support Forces, RSF), grúpa paraimíleata, cúisithe as maruithe ollmhóra, glanadh eitneach agus foréigean gnéasach córasach.
Le déanaí, ghlac an RSF seilbh ar el-Fasher, an t-aon áit a bhí fós faoi smacht an rialtais i Darfúr. Is mar gheall ar uafáis uaidh sin go bhfuil alltacht ar dhaoine thar an domhan.
De réir Líonra Dochtúirí na Súdáine, maraíodh breis is 2,000 sibhialtach i gceann trí lá tar éis don RSF el-Fasher a ghabháil.
Dheimhnigh íomhánna satailíte ó Lab Taighde Daonnúil Yale go raibh comhlachtaí daonna agus fuil le feiceáil ar fud na cathrach – san ospidéal agus i gceantair chónaithe san áireamh.
D’inis daoine atá fós beo faoi dhúnmharuithe ó dhoras go doras, éigniú, agus sléacht othar agus foirne leighis san Ospidéal Máithreachais Shádach, áit ar maraíodh ar a laghad 460 duine.
D’fhógair Stáit Aontaithe Mheiriceá go hoifigiúil go bhfuil cinedhíothú ar siúl sa Súdáin, agus luaigh siad an RSF agus a mhílístí comhtháite mar na príomhchúisithe.
Bunaíodh an RSF, faoi cheannas Mohamed Hamdan Dagalo (‘Hemedti’), as na mílístí Janjaweed a bhí freagrach as an chinedhíothú i nDarfúr sna 2000idí.
Sa lá atá inniu ann, tá smacht ag an ngrúpa ar chuid mór d’iarthar na Súdáine, agus tá siad cúisithe as díriú ar phobail eitneacha cosúil leis na Masalit i bhfeachtas díothaithe.
Tá tacaíocht mhór á fáil ag an RSF ó Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha (United Arab Emirates, UAE), rud atá lárnach dá gcumas cogaidh.
Deimhníodh i dtuarascálacha faisnéise ó Roinn Cosanta agus Roinn Stáit SAM go bhfuil dróin, airtléire, moirtéil, feithiclí agus airm bheaga curtha ar fáil ag an UAE don RSF.
Tá na hairm seo á seoladh trí líonra bealaí soláthair trí Libia, Sead agus Uganda, go minic faoi cheilt mar chabhair dhaonnúil.
Taispeánann sonraí satailíte go raibh ar a laghad 86 eitilt lasta ón UAE ag tuirlingt in Aerfort Amdjarass i Sead, gar do theorainn na Súdáine, le boscaí a bhfuil amhras ann go bhfuil armlón agus airm iontu, de réir tuairiscí.
Fuair oifigigh Shúdánacha armlón agus feithiclí de bhunús UAE ó throdaithe RSF, agus chuir siad cúiseamh foirmiúil ar an UAE as maoiniú díreach a thabhairt don RSF, lena n-áirítear i gcás titim el-Fasher.
Tá an RSF ag fáil tacaíochta airgeadais freisin trí Dubai, áit a bhfuil gnólachtaí ag Hemedti agus a mhuintir a dhíolann ór coimhlinte a smuigleáladh as Darfúr.
Is é an UAE an t-iompórtálaí is mó d’ór an tSúdáin, agus meastar go bhfuil os cionn $13 billiún i dtrádáil neamhdhleathach gach bliain. Tá an t-ioncam seo ag cabhrú leis an RSF smachtbhannaí a sheachaint agus a bhfeachtas míleata a chothú, de réir tuairiscí.
In ainneoin na fianaise atá ag méadú, séanann an UAE aon bhaint le hairm nó maoiniú don RSF.
Mar sin féin, tá éilimh ar chuntasacht ag fás. Tá reachtóirí SAM tar éis reachtaíocht a chur chun cinn chun díolacháin arm don UAE a stopadh go dtí go gcuireann siad deireadh lena dtacaíocht don RSF.
Tá eagraíochtaí cearta daonna agus oifigigh na NA ag rabhadh go mbeidh cinedhíothú mura ndéanfar gníomh idirnáisiúnta láidir.
Agus an tSúdáin ag dul níos doimhne isteach sa chogadh, tá os cionn 25 milliún duine ag fulaingt ó ghéarchéim ghéar bia, agus tá níos mó ná 12 mhilliún duine díláithrithe.
Tá an domhan ag breathnú ar cheann den tubaiste dhaonnúla is measa den 21ú haois ag tarlú os a gcomhair, le tacaíocht eachtrach agus neamhghníomh domhanda ag cothú na tragóide.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
