Tá sé ráite ag saineolaí Éireannach ar leigheas trópaiceach gur dócha go scaipfidh leagan níos contúirtí de mpox go hÉirinn.
Dúirt an tOllamh Sam McConkey freisin gurb iad na leanaí is mó atá i mbaol.
Tá an galar ag marú suas le 4% de leanaí atá ionfhabhtaithe in oirthear an Chongó.
Tá an tOllamh McConkey i gceannas ar Roinn na Sláinte Idirnáisiúnta agus na Míochaine Trópaiceach ag Coláiste Ríoga na Máinleá in Éirinn, Royal College of Surgeons in Ireland, RCSI).
Dúirt an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (World Health Organisation, WHO) go raibh os cionn 14,000 cás agus 524 bás i níos mó ná dosaen tiortha ar fud na hAfraice i mbliana.
Sáraíonn sé sin figiúirí na bliana seo caite cheana féin. Is sa Chongó a tharla níos mó ná 96% de na cásanna agus na básanna go léir.
Dúirt an tOllamh McConkey, áfach, cé go gcaithfear an tseirbhís sláinte in Éirinn a ullmhú, go bhfuil cóireálacha (treatment) ar fáil anseo, chomh maith le vacsaíní éifeachtacha do dhlúth-theagmhálacha.
Dúirt oifigigh sláinte na Sualainne Déardaoin gur aithin siad an chéad chás de dhuine leis an leagan nua de mpox, ar a dtugtaí monkeypox roimhe seo.
Agus tá sé dearbhaithe ag WHO gur éigeandáil dhomhanda iad na ráigeanna sa Chongó agus in áiteanna eile san Afraic.
Dúirt an tOllamh McConkey: ‘Sílim, ar an drochuair, gur dócha go dtiocfaidh sé go hÉirinn.
‘Is tír chomh hoscailte agus chomh nasctha sin, go gcaithfimid a bheith ullamh.
‘Caithfidh gach seirbhís sláinte, gach rannóg éigeandála, gach dochtúir teaghlaigh a bheith réidh chun cás den ghalar mpox nua seo a dhiagnóiseadh, agus caithfidh siad fios a bheith acu cá bhfuil an tseirbhís diagnóiseach ar fáil.
‘Tá an freagra i Saotharlann Náisiúnta Tagartha na hÉireann (National Irish Reference Laboratory) i UCD.’
Dúirt sé: ‘Tá plean mpox i bhfeidhm againn anseo, ón ráig roimhe seo, dhá bhliain ó shin.
‘Rinneadh gnéas-tarchurtha (sexually transmitted) go príomha agus fir go príomha. Is dócha go mbeidh an ceann seo difriúil.
‘Is mó teagmhála a bhíonn i gceist leis anois, agus go príomha i leanaí, ar an drochuair, sa Chongó,’ a dúirt sé.
Dúirt sé go bhfuil Oirthear an Chongó ag leanúint le cogadh cathartha atá ar siúl le fada, rud a fhágann go bhfuil sé deacair cóireáil agus vacsaíniú a sholáthar don ghalar.
‘Tá mortlaíocht (mortality) níos airde aige ná an mpox roimhe seo.
‘Sa Chongó tá siad ag rá go bhfuil idir 3% agus 4% de leanaí ag fáil bháis.’
Dúirt sé, áfach, go mbeadh ráta mortlaíochta i bhfad níos ísle sa tSualainn agus in Éirinn mar thoradh ar chúram sláinte níos fearr sna tíortha sin.
Thug sé le fios go bhfuil vacsaín éifeachtach ar fáil do dhlúth-theagmhálacha, agus go bhfuil cóireáil ann, trí tháibléad nó instealladh.
Dúirt sé gur cheart gach oibrí cúram sláinte a bheith ar an eolas faoi chomharthaí mpox.
‘Creidim má ullmhaímid ár scéimeanna sláinte phoiblí agus má thugann muid aire mhaith do gach duine, is féidir linn jab maith a dhéanamh agus éirí as seo.
‘Ní dóigh liom gur eipidéim ghinearálaithe a bheidh ann mar Covid,’ a dúirt sé.
Dúirt gníomhaireacht sláinte poiblí na Sualainne go raibh othar ionfhabhtaithe le mpox tar éis cúram sláinte a lorg i Stócólm le déanaí.
‘Sa chás seo tá duine ionfhabhtaithe le linn fanacht sa chuid den Afraic ina bhfuil ráig mhór,’ a dúirt an ghníomhaireacht.
Thuairiscigh Ionad Faireachais um Chosaint Sláinte (Health Protection Surveillance Centre) de chuid an Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (HSE) go bhfuil cásanna mpox in Éirinn fós íseal, agus tuairiscíodh sé chás go dtí seo i mbliana.
Bhí 13 chás de mpox deimhnithe in Éirinn i 2023, agus 227 cás i 2022.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
