De réir staidéir, ba chóir tástáil a dhéanamh ar dhaoine fásta meánaosta le haghaidh géine a d’fhéadfadh a bheith freagrach as 90% de chásanna galar Alzheimer.
Tá baint ag an ngéin APOE le meath cognaíoch níos luaithe, go háirithe i measc daoine os cionn 70 bliain d’aois.
Fuair taighdeoirí amach go léiríonn iompróirí an ghéin meath (deterioration) cognaíoch níos tapúla ó aois 70 ná neamh-iompróirí.
Lean an staidéar, a foilsíodh san iris JAMA Neurology, 4,392 oibrí deonach Téavánach (Taiwanese) a bhí 68 bliain d’aois ar feadh sé bliana.
Ní raibh galar Alzheimer acu. Bhí cóip amháin den ghéin APOE e4 ag thart ar 723, bhí dhá chóip ag 33 agus ní raibh an chuid eile ina n-iompróirí.
Tomhaiseadh a bhfeidhm chognaíoch tríd an scrúdú staide meabhrach beaga, a dhéanann tástáil ar scileanna treoshuímh, cuimhne, airde agus teanga.
Is é 30 a scór is airde – measadh aon rud níos ísle ná 23 mar lagú éadrom go dona.
Léirigh na scóir feidhm chognaíoch mhaith ag tús an staidéir, le meán de 27.
Ach fuarthas amach go raibh laghdú thart ar 0.2 pointe in aghaidh na bliana ar rannpháirtithe, rud a chiallaigh laghdú iomlán de 1.3 pointe faoi dheireadh an staidéir.
Agus léirigh na daoine a raibh an athraitheach (variant) APOE e4 acu meath cognaíoch níos tapúla a bhaineann le haois tar éis 70 bliain d’aois, go háirithe má bhí dhá chóip den ghéin acu. Thit siad seo thart ar dhá phointe tar éis sé bliana.
Fuair taighde suntasach a foilsíodh i mbliana amach go bhféadfadh APOE a bheith freagrach as níos mó ná 90% de chásanna galar Alzheimer.
Dúirt an tOllamh Wei Chen, údar an staidéir is déanaí, go dtacaíonn na torthaí le tástáil a thabhairt isteach do dhaoine i lár a saoil.
Dúirt sé: ‘Tá corpas taighde atá ag fás tosaithe ag iniúchadh an chaidrimh idir fachtóirí riosca géiniteacha agus athruithe ar fheidhm chognaíoch sa chéim réamhchliniciúil. Tacaíonn ár dtorthaí le breithniú ar thástáil AOPE e4 agus cumarsáid riosca spriocdhírithe i lár a saoil.
‘Léiríonn roinnt idirghabhálacha – amhail aistí bia stíl na Meánmhara, oiliúint chognaíoch struchtúrtha, agus gníomhaíocht choirp rialta – gealladh fúthu maidir le meath cognaíoch a mhaolú sula dtosaíonn néaltrú.’
Meastar go bhfaigheann idir 1,900 agus 2,000 duine bás mar thoradh ar ghalar Alzheimer gach bliain, agus go mbíonn tionchar aige ar thart ar 64,000 duine in Éirinn.
Mar sin féin, creideann saineolaithe gur féidir thart ar 45% de chásanna néaltrú a chosc – nó ar a laghad moill a chur orthu – trí idirghabhálacha stíl mhaireachtála agus scagthástáil fheabhsaithe.
Mhol na heolaithe taobh thiar den staidéar, dá bhféadfaí tionchar díobhálach an ghéin a neodrú, go mb’fhéidir nach bhforbrófaí suas le trí cheathrú – agus b’fhéidir níos mó – de chásanna Alzheimer choíche.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
