Agus Van Morrison 80 bliain d’aois Dé Domhnaigh, 31 Lúnasa, tá an fear ar a dtugtaí ‘Belfast Cowboy’ tráth chomh rúndiamhair agus a bhí riamh.
Tá meas mór air as a cheol ach tá drochmheas air as a phearsa ghéar, is meascán de ghile, de chogaíocht agus de chuardach spioradálta é oidhreacht Morrison.
Rugadh George Ivan Morrison ar 31 Lúnasa, 1945, in Oirthear Bhéal Feirste, agus bhí sé sáite sa cheol ón tús.
Thug bailiúchán ceirníní a athar isteach é chuig na ‘blues’, ‘Gospel’, agus an snagcheol a mhúnlódh a fhuaim.
Faoina dhéagóirí, bhí Van ag seinm sacsafóin i mbannaí ceoil Éireannacha agus ag tabhairt aghaidh ar an ngrúpa R&B, Them, a raibh a hamhrán, Gloria, i 1964 ina amhrán rac-cheoil coitianta.
Ach ba é a shaothar aonair a thug stádas íocón dó.
Cuireadh mearbhall ar Astral Weeks (1968), machnamh ar chuimhne agus ar smaointe mistéireacha, ar dtús ach ina dhiaidh sin measadh gurbh é ceann de na halbaim is fearr riamh é.
Lean Moondance (1970) le fuaimeanna snagcheoil níos so-aimsithe (accessible), rud a chinntigh áit Van i bpantheon na bhfilí rac-cheoil.
Dúirt Greil Marcus gurbh é Astral Weeks an taifead is fiontrach(adventurous) a rinneadh sa mheán rac-cheoil.
De réir dealraimh, bhí meas ag Bob Dylan ar fhrásaíocht agus ar dhoimhneacht liriceach Morrison.
D’fhéadfadh a ghlór – garbh, lán le ‘soul’, agus a thuairiscítear go minic mar ‘Ray Charles Ceilteach’ – uaigneas, áthas agus rúndiamhair a mhúscailt in aon anáil amháin.
Ach bhí cur chuige Morrison i leith clú agus cáile lán le teannas.
Tá cáil air as a fhuath d’agallaimh agus as a iompar neamhrialta ar an stáitse, agus tá cáil bainte amach aige mar cheann de na saoithe (geniuses) is deacra sa cheol.
Is cuid dá scéal scéalta faoi ag scaoileadh comhghleacaithe banna i lár camchuairte, ag cáineadh innealtóirí fuaime, agus ag siúl den stáitse i lár an tseit.
Le blianta beaga anuas, cáineadh Morrison go láidir go poiblí.
Le linn an phaindéim Covid-19, d’eisigh sé sraith amhrán agóide – ‘No More Lockdown,’ ‘They Own the Media’ – a tharraing cáineadh forleathan.
Bhí maíomh ann go raibh sé ag spreagadh teoiricí comhcheilge (conspiracy theory), agus go leor lucht leanúna agus léirmheastóirí ag casadh i gcoinne an ealaíontóra.
Cáineadh go forleathan a albam Latest Record Project, Vol. 1 in 2021.
Chuir The Independent síos air mar albam a bhí ‘plodding’ agus ‘réidh le húsáid san ardaitheoir,’ agus d’fhoilsigh Variety liosta de na ‘10 Liric is Ait’, ag tabhairt aird ar línte a chuaigh i dtreo paranoia agus gearáin.
In ainneoin na gconspóidí, tá tionchar mór ag Van fós.
Tá breis is 40 albam stiúideo eisithe aige, bhuaigh sé dhá Ghradam Grammy, agus bronnadh ridireacht air sa Bhreatain i 2016 as a sheirbhísí don cheol agus don turasóireacht i dTuaisceart Éireann.
Leanann a chuid amhrán— go háirithe Into the Mystic, And It Stoned Me, agus Sweet Thing — de bheith ar fáil ag bainis, turais bóthair, agus chuimhneacháin chiúine machnaimh.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
