Díríonn Aonach an Phoic ar chorónú gabhar sléibhe fiáin – ‘Rí an Phoic’ – atá ardaithe go hard os cionn chearnóg an bhaile i gcliabhán searmanais, ag stiúradh trí lá ceiliúrtha.
Beidh an fhéile bhliantúil ar siúl i gCill Orglan ón Domhnach, 10 Lúnasa, go dtí Dé Máirt, 12 Lúnasa.
De réir taifead stairiúil, tá an fhéile ar bun ó 1613 ar a laghad.
Mar sin féin deir roinnt staraithe go bhféadfadh fréamhacha págánacha a bheith aige, ceiliúradh fómhair inar shamhlaigh an gabhar torthúlacht agus cosaint.
Cén fáth gabhar?
Luaitear scéal ó aimsir Chromwell freisin, nuair a líomhnaítear gur thug gabhar rabhadh do mhuintir na háite faoi shaighdiúirí a bhí ag teacht, rud a thuill a áit mar laoch tíre.
Pé rud a tháinig as, tá an t-aonach tar éis teacht chun cinn ina mheascán uathúil de thrádáil beostoic, siamsaíocht sráide, agus paisean cultúrtha.
De ghnáth, gabhtar an gabhar sna Cruacha Dubha (MacGillycuddy’s Reeks) in aice láimhe agus déantar paráid tríd an mbaile sula ndéantar é a chorónú ag ‘Banríon an Phoic’, duine áitiúil a roghnaítear don onóir.
Cad a tharlaíonn ag Aonach an Phoic?
Cé gur nuachóirithe an t-aonach – le gníomhartha ceoil, stallaí ceardaíochta, agus carnabhal gnóthach – coinníonn sé cultúr tuaithe agus a mhothú pobail.
Tá athruithe tagtha chun cinn le blianta beaga anuas mar gheall ar dhíospóireachtaí faoi leas ainmhithe, le méadú ar mhaoirseacht tréidliachta agus amanna taispeántais níos giorra don ghabhar.
Ach fós féin, maireann Aonach an Phoic, ní hamháin mar radharc ach mar nasc beo le stair thalmhaíochta na hÉireann.
Tá Cathaoirleach Choiste Aonach an Phoic, Declan Falvey, tar éis a dhearbhú go bhfuil leas na gabhair a úsáidtear don fhéile ‘riachtanach’ agus go ndéantar cúram ceart di roimh, i rith agus i ndiaidh na féile.
Mhínigh an tUasal Falvey gur siombail phágánach atá sa ghabhar, agus gur cleachtas é atá bainte leis an bhféile ó cuireadh tús léi.
Tá sé féin bainteach leis an bhféile le breis agus daichead bliain, agus dúirt sé gur ócáid mhór dhúchais í don phobal áitiúil anois.
‘Ní bhíonn bliain ann gan Puck,’ a dúirt sé.
‘Tá lucht na háite ag comhaireamh an ama roimh Puck agus ina dhiaidh.
‘Tugann sé ardú croí do dhaoine – tá súil acu leis, agus nuair a bhíonn sé thart, bíonn siad ag tnúth leis arís.’
Beidh atmaisféar ar leith sa bhaile i rith na trí lá, le stallaí, ceol oíche agus margadh beithíoch agus capall Dé Luain.
Chuir sé i gcomparáid iad leis na haonaigh i gCathair an Mhígh (Cahermee) agus i mBéal Átha na Sluaighe (Ballinasloe).
‘Is margadh traidisiúnta é. Tagann daoine as gach cearn den tír,’ a dúirt sé.
‘Tá an margadh beithíoch beag go maith anois, le deichniúr go dáréag díoltóir áitiúla ann.’
Ó 2022 i leith, ní bhíonn an gabhar, a thugtar ‘Rí Puck’ air, i láthair ach ar feadh cúpla uair an chloig ar an gcéad agus ar an tríú lá.
Roimhe sin, bhíodh sé ar ardán i lár an bhaile ar feadh na féile ar fad.
Rinneadh an t-athrú sin de bharr aimsire an-ghrianmhar in 2022 agus conspóid phoiblí faoi leas ainmhithe.
Dheimhnigh an tUasal Falvey go dtugtar aire mhaith don ghabhar.
‘Déantar é a phiocadh amach sa dúlra, agus tugann feirmeoirí áirithe aire dó ar feadh cúpla seachtain.
‘Tugtar deis dó dul i dtaithí ar dhaoine, mar a dhéanaimidne uilig,’ a dúirt sé.
‘Tar éis na féile, tar éis iniúchadh tréidliachta, scaoiltear an gabhar ar ais ina áit nádúrtha.
‘Tá leas an ghabhair fíorthábhachtach dúinn,’ a dúirt sé arís. ‘Gan an gabhar, níl aon fhéile – tá sé lárnach sa traidisiún seo.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
