D’fhóin, Kyne, Teachta Dála de chuid Fhine Gael mar Aire Stáit le freagracht as an nGaeilge, an Ghaeltacht agus na hOileáin idir 2018 agus 2020.
Sa ról sin, bhí sé lárnach i bhforbairt bheartas na Gaeilge ar leibhéal stáit. Dhírigh sé ar fhorbairt na Gaeltachta, ar phleanáil teanga agus ar sholáthar seirbhísí stáit trí mheán na Gaeilge.
Ceann de na príomhéachtaí a bhain sé amach ná a ról i gcur chun cinn an Bhille na dTeangacha Oifigiúla (Leasú), 2019. Ba é aidhm an Achta sin úsáid na Gaeilge sa tseirbhís phoiblí a neartú.
Leag an reachtaíocht sprioc amach go mbeadh 20 faoin gcéad de na hearcaigh nua sa tseirbhís phoiblí inniúil sa Ghaeilge faoi 2030. Bhí bearta eile san áireamh a bhí dírithe ar rochtain ar sheirbhísí stáit trí Ghaeilge a fheabhsú.
Chomh maith leis sin, ghlac Kyne páirt i bhfeidhmiú chóras pleanála teanga Acht na Gaeltachta 2012.
Tacaíonn an córas seo le pobail pleananna áitiúla a ullmhú chun an Ghaeilge mar theanga bheo a neartú. Cuireann sé béim ar ról na bpobal féin i gcaomhnú agus i bhforbairt na teanga ina gceantair.
Tá spéis Kyne sna saincheisteanna seo fréamhaithe ina chúlra pearsanta. Is as Maigh Cuilinn i gConamara é agus is cainteoir Gaeilge é.
Tá sé ráite aige go minic go bhfuil ionadaíocht láidir pholaitiúil de dhíth ar cheantair Ghaeltachta.
Le linn an fhothoghcháin, luaigh sé nach raibh aon Teachta Dála ina chónaí i gConamara agus gur cheart an bhearna sin a líonadh.
Chuir Kyne béim freisin ar úsáid níos leithne na Gaeilge sa saol poiblí.
Le linn fheachtas Ghaillimh Thiar, mhol sé go reáchtálfaí díospóireachtaí toghcháin go hiomlán trí Ghaeilge.
Dúirt sé gur teanga laethúil í an Ghaeilge i go leor tithe sa Ghaeltacht agus go bhfuil sé cuí go mbeadh díospóireacht pholaitiúil ar fáil do vótálaithe ina dteanga féin.
Tar éis dó an rialtas a fhágáil, d’fhan Kyne páirteach i gcúrsaí Gaeilge. D’oibrigh sé sa tSeanad agus bhí sé ina bhall de Choiste an Oireachtais ar an nGaeilge, an Ghaeltacht agus an Pobal Gaeilge.
Tá díospóireacht leanúnach ann fós maidir le héifeachtacht bheartais an rialtais i leith chosaint na Gaeilge sna ceantair Ghaeltachta.
Mar sin féin, meastar go bhfuil Kyne ar cheann de na figiúirí is mó taithí i bhFine Gael ar na saincheisteanna seo. Tá taithí aireachta aige, bhí ról aige i reachtaíocht thábhachtach agus leanann sé de bheith ag labhairt go poiblí faoi thábhacht na Gaeilge.
Bhí bua Kyne sa bhfothoghchán suntasach. Ní raibh ann ach an ceathrú huair le 40 bliain gur bhuaigh iarrthóir rialtais fothoghchán.
Ba chrua an comórtas é, agus ní bhfuair Kyne an suíochán go dtí an 11ú comhaireamh.
Fuair sé an lámh in uachtar ar iarrthóir Independent Ireland, Noel Thomas, le cúnamh ó aistrithe.
Fuair Kyne 4,249 vóta aistrithe ó iarrthóir an Pháirtí Lucht Oibre, Helen Ogbu. Fuair Thomas 1,273 vóta ó na haistrithe céanna. Chríochnaigh Kyne ar 19,218 vóta agus toghadh é gan an cuóta a bhaint amach.
Dúirt foinsí Fhine Gael gur theastaigh ó roinnt vótálaithe ar an eite chlé cosc a chur ar Thomas.
Bhí conspóid thart ar ráitis a rinne sé i ndiaidh ionsaí coirlosctha ar óstán a bhí ceaptha mar ionad cosanta idirnáisiúnta.
Dúirt sé ‘go bhfuil an teach lóistín lán’ agus nár cheart do Éirinn níos mó dídeanaithe a ghlacadh. Bhí sé ina chomhairleoir de chuid Fhianna Fáil ag an am, ach d’fhág sé an páirtí ina dhiaidh sin.
Tá Kyne anois ar ais sa Dáil. Tá taithí aige ar an nGaeilge agus ar an nGaeltacht. Tá tacaíocht pholaitiúil athnuaite aige i nGaillimh Thiar freisin.
Is í an cheist mhór ná: cad a dhéanfaidh sé faoi.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
