Agus an Ghaeilge ag dul i méid, ní bheadh iontas orainn dá mbeadh Taylor Swift ag caitheamh cúpla focal isteach i gceann dá hamhráin ar an gcéad albam eile. Mar sin féin, d’fhéadfadh an chuid sin den mhargadh a bheith gafa ag an ealaíontóir Lisa Murray as an Mhí.
Rugadh agus tógadh í i nGaeltacht Bhaile Ghib, áit nach bhfuil mórán eolais uirthi, rud a deir Lisa le ExtraG.ie ag gaire, a chríochnaigh ina tubaiste bheag toisc nach raibh aon duine in ann teacht ar chomhaontú faoin gcanúint. Mar sin féin, tógadh í le go leor Gaeilge agus ceoil ina teaghlach.
‘Thosaigh mé ag seinm an phianó nuair a bhí mé seacht nó ocht mbliana d’aois,’ a mhínigh Lisa. ‘Ach nuair a shroich mé thart ar 10 mbliana d’aois, gach uair a dhéanfainn botún, scríobhfainn amhrán beag.
‘Ní raibh i mo chéad amhráin ach amhráin Avril Lavigne i gcló difriúil,’ a dúirt sí ag magadh.
‘Ach rinne mé a lán rudaí éagsúla ó thaobh an cheoil de le linn mo bhlianta déagóra — amharclannaíocht cheoil, seinm i mbannaí ceoil — agus ansin chuaigh mé ar aghaidh ag déanamh staidéir ar cheol agus ar an nGaeilge mar dhá ábhar do mo chéim.’
Tar éis di a Máistreacht a chríochnú i Valencia, lean Lisa ar aghaidh ag déanamh ceoil, cé nach ndearnadh sí an nasc idir an ceol agus an teanga go dtí deireadh 2024, nuair a d’eisigh sí a céad singil Uaigneach.
‘Tháinig rud éigin i bhfeidhm orm [ceol a dhéanamh as Gaeilge],’ a dúirt sí. ‘Smaoinigh mé “tá an oiread sin ciall leis seo”. Tá iontas orm i ndáiríre gur thóg sé chomh fada seo orm na codanna sin de mo phearsantacht a chumasc!’
Agus í ag cur a ceoil chun cinn, thug trácht a léirigh an chosúlacht idir í féin agus Taylor Swift smaoineamh di a chuir ceann dá hamhráin ag dul víreasach (viral).
‘Rinne mé TikTok ag cur m’amhráin chun cinn agus dúirt duine éigin: “Gaeilgeoir Swift”. Dúirt mé: “Ó mo Dhia, sin é. Tá an nideoige (niche) bainte amach agam”.’
As sin, rinne sí aistriúcháin Gaeilge de You Belong With Me ó albam Taylor, Fearless, áit ar moladh í as na haistriúcháin chliste agus as níos mó iarrataí — rud a d’fhág go ndearnadh sí leaganacha clúdaigh de August, The Fate of Ophelia agus Opalite i measc amhrán eile.
‘Tá sé greannmhar faigheann tú meascán chomh leathan daoine [ag trácht ar na físeáin],’ a dúirt Lisa. ‘Faigheann tú roinnt daoine a deir, “Ó mo Dhia! is breá liom Taylor Swift, ach chuir sé seo níos mó grá agam di,” nó daoine a deir “Is fuath liom Taylor Swift ach is Gaeilge í seo mar sin tá sí go maith i ndáiríre”.’
Cé go bhfuil bacainní teanga ann, ar ndóigh, do roinnt focal (mar shampla, níl focal ann do ‘bleachers’ agus mar sin chuir Lisa ‘seastán’ ina áit), cuireann Lisa leis gur féidir le hionadaigh a bheith ina bhealach suimiúil i gcónaí chun bealaí nua a aimsiú chun Gaeilge a labhairt.
‘Uaireanta bíonn tú ag scríobadh do chinn le haghaidh focail áirithe, go háirithe nuair a bhíonn siad an-Mheiriceánach, ach tá sé greannmhar mar b’fhéidir go mbeadh sé níos deacra na hamhráin atá níos simplí, cosúil le Béarla, a aistriú agus go bhfuil amhráin eile a d’fhéadfadh a bheith níos casta i bhfad níos éasca a aistriú. Braitheann sé i ndáiríre.’
Dúirt sí freisin gurb é a chuid ceol bunaidh an áit a bhfuil sí dírithe fós, agus í ag rá go scaoilfear a céad albam, Abhaile, níos déanaí i mbliana.
‘Tá roinnt rudaí iontacha ag tarlú i mbliana,’ a deir sí le ExtraG.ie. ‘Táim ag obair ar mo chéad albam faoi láthair. Thosaigh mé ag déanamh an stuif Gaeilge go léir nuair a bhí cónaí orm i Londain agus táim tar éis bogadh abhaile anois.
‘Is é an scéal iomlán ná imirce agus ansin filleadh agus d’Éireannachas a aimsiú trí bheith ar shiúl. Ceapaim gur rud é sin a tharlaíonn do go leor daoine; a luaithe a fhágaimid Éire bímid lán le tírghrá,’ a dúirt sí ag gaire.
‘Tá formhór na n-amhrán i nGaeilge agus tá cuid acu dátheangach ann freisin — sin mo thionscadal mór do 2026, agus tá súil agam go mbeidh sé amach i mí Dheireadh Fómhair.’
Beidh albam Lisa, Abhaile, amuigh níos déanaí i mbliana, agus is féidir í a fháil ar TikTok agus Instagram, @LisaWithTheFringe.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
