Tá Claire Byrne tar éis a hiarfhostóir, RTÉ, a chúiseamh as a muinín a chailleadh i ndéileáil le saincheisteanna conspóideacha.
D’fhág an láithreoir raidió, an stáisiún an tseachtain seo caite le dul i mbun a iomaitheora Newstalk. Dúirt sí go raibh an craoltóir náisiúnta ag fulaingt ó ‘fhéinchinsireacht fho-chomhfhiosach (subconscious self-censorship)’ mar gheall ar eagla go mbeadh trioblóid acu.
Mar sin féin, in ainneoin nach raibh an oiread dúshlán rompu ag RTÉ, agus daoine a fheiceáil ‘ag éirí díomách’ agus ‘comhghleacaithe ag fulaingt’, dúirt Byrne go raibh deora ina súile nuair a thug sí a fógra isteach ag rá go raibh sí ag imeacht.
Luaigh sí saincheisteanna ar nós na díospóireachta trasinscne, inimirce agus ardú na polaitíochta atá ag daoine i bhfad ar dheis in Éirinn mar ábhair a raibh eagla ar RTÉ dul i ngleic leo, dar léi.
Chuir na scannail airgeadais agus rialachais mhóra in RTÉ i 2023 isteach orthu agus leis sin bhí titim in ioncam ó tháillí ceadúnais agus fógraíochta. Agus bhí ciorruithe ina dhiaidh sin ar thuarastail fhoirne.
Dúirt Claire: ‘Caithfidh siad [RTÉ] na coilm (scars) a d’fhás tar éis 2023 a chailleadh. Caithfidh siad an misneach a aimsiú arís chun a bheith cróga ó thaobh na heagarthóireachta de.’
Creideann Byrne go bhfuil ‘néarógacht eagarthóireachta in RTÉ’ agus ‘eagla faoi bhotúin a dhéanamh’ atá ag cur bac air.
‘Tá an damáiste institiúideach a rinneadh le linn na tréimhse sin ar fad tar éis néarógacht eagarthóireachta a chruthú a cheapaim atá deacair,’ a dúirt sí.
D’oibrigh Claire Byrne ag RTÉ ó 2010 tar éis di aistriú ó Newstalk. Dúirt sí gur cheap sí i gcónaí gur ‘áit an-chróga í le bheith ag obair ó thaobh na heagarthóireachta de’.
Mar sin féin, ina dhiaidh an tréimhse scannalach, dúirt sí, san agallamh leis an Sunday Indepdent, go bhfaca sí ‘eagla roimh dhul i dtrioblóid, agus mar sin coimeádadh cuid de na topaicí níos deacra ar neamhthuilleamaí’.
Dúirt sí: ‘Is féidir leat iad a ghlaoch amach go héasca. Saincheisteanna trasinscne, inimirce, an eite dheis, cibé rud atá thar a bheith conspóideach.’
Dúirt Ms Byrne go raibh féinchinsireacht laistigh de RTÉ anois chun trioblóid a sheachaint.
Mar sin féin, agus í ag labhairt le Patrick Kielty ar an Late Late Show cúpla seachtain ó shin, dúirt Byrne, cé go raibh sí ‘an-mhaith ar phá le fanacht’ ag RTÉ, go mbeadh laghdú pá á fháil aici.
Bhí Byrne ar dhuine de na craoltóirí ba mhó pá ag RTÉ, agus fuair sí tuarastal €280,000 in 2023.
Ag labhairt di faoina cinneadh bogadh go Newstalk, dúirt sí le Kielty: ‘Ba fhachtóir cinnte é sin. Dúirt sí freisin: ‘Ní raibh mé chun bás a fháil den ocras dá bhfanfainn anseo.’
Nuair a fiafraíodh di an raibh an tairiscint ó Newstalk ina tairiscint nach bhféadfadh sí ‘diúltú’, dúirt Byrne gurbh ea.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
