Tá clár Rialtais a sholáthraíonn béilí te do bhunscoileanna faoi bhagairt anois, a dúradh le coiste Oireachtais.
Ó mhí Mheán Fómhair i leith, tá clár na mBéilí Scoile Te ar fáil do thart ar 3,700 scoil agus eagraíocht, rud a fhágann go bhfuil thart ar 682,000 leanbh incháilithe chun páirt a ghlacadh.
Tá buiséad €300 milliún ag an scéim agus sa Chlár Rialtais, gheall an comhrialtas go gcuirfí tús le cur i bhfeidhm béilí i ngach meánscoil le linn shaolré an Rialtais, ach níl aon fhógra déanta acu fós bliain tar éis a mbunaithe.
Mar sin féin, thug Príomhfheidhmeannach Ag Foghlaim Le Chéile (Educate Together), an Dr Emer Nowlan, rabhadh nach bhfuil an córas reatha ‘inbhuanaithe’.
Mhol an Dr Nowlan an polasaí, ag rá: ‘Tá buntáistí na scéime seo fíor agus níor cheart iad a mheas faoina luach. I gcás roinnt leanaí, is é seo an t-aon bhéile te a fhaigheann siad in aon lá amháin, agus cuireann an scéim cothromas agus dínit chun cinn trí rochtain uilíoch.’
Ach chuir sí rabhadh géar leis: ‘Mar sin féin, is é an teachtaireacht shoiléir ó bhainistíocht na scoile ná nach bhfuil an córas reatha inbhuanaithe’.
Chomh maith leis sin, chuir an Dr Nowlan béim ar imní atá ag dul i méid faoi cháilíocht bia agus oiriúnacht do leanaí a bhfuil ailléirgí nó aistí bia sriantacha orthu, agus dúirt sí go bhfuil roinnt teaghlach ag roghnú gan páirt a ghlacadh sa scéim mar nach bhfuil siad sásta leis na biachláir.
Luaigh sí freisin an iomarca dramhaíola bia agus pacáistithe, rud a chruthaíonn brúnna comhshaoil agus costais araon.
Nuair a tugadh isteach den chéad uair í, ceiliúradh an scéim mar chéim mhór chun tosaigh.
Dúirt an tAire Coimirce Sóisialaí ag an am, Heather Humphreys, a bhí i gceannas ar an rolladh amach tosaigh: ‘Nuair a ceapadh mé mar Aire Coimirce Sóisialaí i mí an Mheithimh 2020, bhí 30 scoil ag fáil béilí te.
‘Ciallaíonn fógra an lae inniu go bhfuil breis is 2,000 bunscoil in ann leas a bhaint as Béilí Scoile Te ó inniu… Is é m’uaillmhian go mbeidh béile te á fháil ag gach leanbh bunscoile sa tír faoi 2025.’
Léirigh sé sin aidhm an rialtais folláine leanaí a fheabhsú, bochtaineacht bia a laghdú, agus brúnna airgeadais teaghlach a mhaolú— cuspóirí atá tacaithe ag taighde a léiríonn go gcuireann soláthar béilí uilíoch feabhas ar fhreastal, ar fheidhmíocht acadúil agus ar shláinte.
Mar sin féin, léiríonn fianaise le déanaí treocht imníoch, a d’fhéadfadh a bheith mar thoradh ar easpa tacaíochta iomláine ón Rialtas. Tá an t-ualach riaracháin, castacht an tsoláthair, agus an easpa maoinithe nó foirne breise tar éis dochar a dhéanamh d’fhoireann na scoile, de réir tuairiscí.
Tá Deirdre Matthews ó Comhchoiste na mBainisteoirí (Joint Managerial Body), comhlacht bainistíochta a thacaíonn le meánscoileanna deonacha, ag iarraidh go leathnófaí an clár chuig iar-bhunscoileanna, ag moladh gur cheart incháilitheacht a bheith bunaithe ar riachtanas na ndaltaí seachas ar chineál na scoile.
Agus thug Paul Crone ó Chumann Náisiúnta Príomhoidí agus Príomhoidí Tánaisteacha (National Association of Principals and Deputy Principals) rabhadh: ‘Ní scoireann bochtaineacht bia nuair a shroicheann leanaí 12 bliana d’aois … Méadaíonn riachtanais chothaitheacha déagóirí go suntasach le linn na céime forbartha seo.’
Bhí gealltanas tugtha ag an rialtas roimhe seo béilí te saor in aisce a sholáthar do gach leanbh i mbscoil faoi 2030. Ach le samhlacha bunscoile faoi bhrú cheana féin, tá imní ann faoi chomhlíonadh na gealltanais sin.
Braitheann todhchaí an chláir ar ghníomh cinntitheach: soláthar a shimpliú, maoiniú a mhéadú le haghaidh foirne agus cothaithe, cáilíocht bia a fheabhsú agus dul i ngleic le dramhaíl, agus incháilitheacht a leathnú.
Le thart ar dhá thrian de dhaltaí bunscoile cláraithe cheana féin, tá na geallta ard. Mura dtabharfar na hathchóirithe seo isteach go luath, tá baol ann go gcaillfidh Éire an ghnóthachain a rinneadh i sláinte leanaí, i gcomhionannas oideachais agus i dtacaíocht teaghlaigh – an rud go díreach a bhí beartaithe ag clár na mBéilí Scoile Te.
Clúdaíonn an buiséad seo bia, seachadadh agus riarachán do scoileanna rannpháirteacha. Cé gur gheall an rialtas roimhe seo béilí te saor in aisce a sholáthar do gach leanbh bunscoile faoi 2030, bheadh maoiniú breise suntasach ag teastáil chun an scéim a leathnú go dtí an leibhéal iar-bhunscoile.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
