Agus Éirí Amach na Cásca á cheiliúradh againn an deireadh seachtaine seo, tá ceisteanna fós á gcur faoi Fhorógra na Cásca – agus cén fáth nár fhoilsigh ceannairí 1916 i nGaeilge é?
Toisc nach ndearna siad é sin, is iomaí leagan i nGaeilge a foilsíodh le céad bliain ón Éirí Amach.
Áfach, le blianta beaga anuas tá mionstaidéar déanta ag Conradh na Gaeilge ar an bhForógra agus an leagan oifigiúil curtha le chéile acu, agus tá sé ar fáil fós ina Siopa Leabhar.
Cé gur fhógair Pádraig Mac Piarais go mbeadh Éire ‘ní hamháin saor ach Gaelach’ freisin, agus bhí ról lárnach ag an nGaeilge i gcúlra imeachtaí Sheachtain na Cásca, níor scríobh ceannairí an Éirí Amach leagan Gaeilge de.
An fáth le sin ná gurbh é príomhsprioc an Fhorógra ná aidhmeanna an Éirí Amach a chur in iúl go soiléir don phobal i mBaile Átha Cliath agus d’Impireacht na Breataine araon.
Mar sin féin, ag an am sin, ní raibh Gaeilge ag tromlach mhuintir na hÉireann. Dá mba mhian leo go dtuigfí iad agus go n-éileodh siad tacaíocht an phobail go tapa, b’é an Béarla an rogha ab éifeachtaí.
Chomh maith le sin, pleanáladh an Éirí Amach go rúnda agus faoi bhrú ollmhór. Cuireadh an Forógra i gcló oíche an 23 Aibreán, 1916 le preas sealadach i Halla na Saoirse, Baile Átha Cliath. Bhí ganntanas cló agus acmhainní priontála.
Dhéanfadh dhá leagan — ceann i mBéarla agus ceann i nGaeilge — na dúshláin chlódóireachta a dhúbailt, agus is ar éigean gur éirigh leo an leagan Béarla a tháirgeadh in am.
Ach tá athrú tar éis teacht ar sin anois agus tá leagan sásúil oifigiúil Gaeilge den Fhorógra ar fáil go bhféadfaí a úsáid ag searmanais chomórtha an Éirí Amach.
Bhí neart leaganacha éagsúla ar fáil, ar ndóigh, agus cúpla leagan in úsáid go poiblí, ach tá an leagan seo ar fáil tar éis de Chonradh na Gaeilge taighde a dhéanamh air.
D’iarr lucht an Chonartha ar an bpobal cuidiú leo aistriúchán a sholáthar le go mbeadh moltaí an phobail san áireamh i leagan den cháipéis tábhachtach seo inar leagadh síos bunchloch an stáit.
Cuireadh na leaganacha éagsúla agus moltaí an phobail faoi bhráid phainéal saineolaithe ó cheann ceann na tíre, agus chuir siad leagan údarásach sásúil ar fáil.
Tá toradh an tsaothair sin le feiceáil anseo, agus tá póstaer de Fhorógra na Cásca leagan seo ar fáil ag siopaleabhar an Chonraidh. Cliceáil ANSEO
Bhí Éirí Amach na Cásca ar 24 Aibreán, 1916, díreach 109 bliain ón Déardaoin seo chugainn.
.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
