Tá Eamon de Valera, an fear agus a ré, ag éirí ina ábhar do chláir teilifíse faoi dheireadh, agus cosúil le formhór na sraithe faoi na daoine a bhfuil baint acu lenár stair réabhlóideach, is é TG4 atá á chraoladh.
Tá go leor ama caite ag an scríbhneoir, stiúrthóir agus léiritheoir, Ciara Hyland ag fiosrú na ngnéithe atá fós faoi cheilt faoinár stair réabhlóideach – go háirithe i dtaobh na mná a bhí páirteach ann.
Agus leanann an tsraith is déanaí ar TG4 an téama céanna.
Féachann an tsraith De Valera san Fhásach as an nua ar Dev le linn tréimhse ina shaol atá faillí á déanamh ag go leor staraithe. Is é sin lár na 1920í, nuair a chaith sé am sa phríosún, bhí sé as cumhacht agus bhí sé ag fulaingt roinnt fadhbanna tromchúiseacha pearsanta agus polaitiúla.
Gan mórán cairde, ba iad na mná radacacha a chabhraigh leis an tír a threorú chun saoirse sna laethanta roimh Éirí Amach 1916 a tháinig i gcabhair air.
Ina measc bhí an Chuntaois Markiewicz a throid san Éirí Amach i 1916, Mary MacSwiney, deirfiúr Terence MacSwiney a bhásaigh agus é ar stailc ocrais i 1919 agus Kathleen Clarke, bean Tom Clarke, duine de cheannairí 1916 a cuireadh chun báis.
Bhí siad fós radacach, murab ionann agus go leor de na fir a bhí i rialtas an uair sin. Chreid siad sa Phoblacht, dhiúltaigh siad an conradh agus chas siad go Dev chun cabhrú leo seasamh a ghlacadh.
Ar an drochuair, mar a léiríonn an tsraith seo, ní raibh Dev chomh tacúil leis na mná radacacha céanna nuair a fuair sé cumhacht.
Is í Ciara Hyland a rinne ‘Croíthe Radacacha’, ‘Forgotten: Widows of the Irish Revolution’ agus ‘De Valera i Meiriceá’, freisin.
Mar sin féin, is scéal é seo faoi Dev ach faoi na mná radacacha réabhlóideacha freisin.
Bhí na mná seo páirteach in Éirí Amach 1916 agus i gCogadh na Saoirse.
Bhí rud amháin i gcomhar ag na mná seo le Dev, ba é sin go raibh siad go léir i gcoinne Conradh Angla-Éireannach.
Bhí rud amháin i gcomhar ag na mná seo le de Valera, b’é sin go raibh siad go léir i gcoinne an Chonartha, ach cé is mó a bheadh thíos leis sa chluiche polaitíochta seo?
Féachtar sa tsraith seoar an ról a bhí ag na mná seo cuidiú le de Valera ceann de na hathruithe polaitíochta ó bhonn is iontaí riamh sa stair a dhéanamh.
Sé sin Fianna Fáil ag teacht ar an bhfód, an páirtí a bheadh i gceannas ar chúrsaí polaitíochta na hÉireann go ceann céad bliain ina dhiaidh sin.
Feicfimid an bealach ar tháinig aiséirí polaitíochta de Valera chun cinn sa scéal seo faoi chumhacht agus dul i léig.
I gcodarsnacht mhór leis an tóir a bhí ag daoine ar de Valera agus dul chun cinn á dhéanamh aige sa saol polaitíochta, tabharfar léargas ar an iarracht mhór dheiridh a rinne go leor de na mná radacacha seo a bhí an-ghníomhach sa pholaitíocht agus a thacaigh leis go dtí gur bunaíodh Fianna Fáil agus ina dhiaidh sin.
Ach féachtar freisin an feall a rinne de Valera agus a pháirtí nua ar na mná sin, an bealach ar cuireadh ina dtost iad agus ar cuireadh iallach orthu éirí as an saol poiblí, gan acu níos mó ach a bheith ina mná tí.
Bhí ar na mná sin dul i ngleic ansin le tír a bhí i bhfad ón bhfís a bhí acu don chomhionannas, fís a bhí leagtha amach i bhforógra 1916.
I measc rannpháirtithe an chláir faisnéise beidh Anne Twomey, Brian Hughes, Caoimhe Nic Dháibhéid, David McCullagh, Fearghal Mac Bhloscaidh, Gabriel Doherty, Leeann Lane, Lindsey Earner-Byrne, Mary Harris, Mary MacDiarmada, Niall Murray, Síobhra Aiken, Tadhg Ó Súilleabháin, Tomás Mac Conmara agus Úna Ní Bhroiméil.
Craolfar an clár faisnéise ar TG4 Dé Céadaoin, 22 agus 29 Eanáir, ag 9.30pm
Is féidir leat níos mó a léamh faoi Ciara Hyland ANSEO
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
