Is tráth tábhachtach é an scéal gur dhíol Britney Spears a catalóg cheoil ar thart ar $200 milliún le Primary Wave. Tá sé tábhachtach ní hamháin do Spears ach freisin do shaol úinéireachta ceoil atá ag athrú.
Anois, téann sí isteach i gcuideachta ealaíontóirí ar nós Bob Dylan agus Bruce Springsteen, a bhfuil a gcatalóga díolta ar shuimeanna níos airde fós
Leagann a cinneadh béim ar na cúiseanna airgeadais agus pearsanta atá taobh thiar den treocht seo atá ag fás.
Ceanglaíonn sé freisin, ar bhealach eile, le hobair pholaitiúil daoine ar nós an Fheisire Parlaiminte Éireannach nach maireann, Brian Crowley, a raibh a gcuid iarrachtaí ag cuidiú le luach na n-oidhreachtaí ceoil seo a mhúnlú.
Do Spears, tá brí níos doimhne ag an díol ná margadh airgeadais shimplí. Ar feadh níos mó ná deich mbliana, bhí a saol agus a cuid airgid faoi rialú coimeádta.
Bhain an struchtúr dlíthiúil sin saoirsí bunúsacha uaithi, lena n-áirítear an ceart chun cinneadh a dhéanamh ar an gcaoi a n-úsáidfí a ceol agus a thuilleamh.
Thug gluaiseacht #FreeBritney, arna tiomáint ag a lucht leanúna dílse, aird dhomhanda ar a troid ar son neamhspleáchais. Nuair a chríochnaigh an coimeád go déanach in 2021, ba bhua mór é dá neamhspleáchas.
Is féidir a catalóg a dhíol anois, de réir a rogha féin, a mheas mar cheann de na céimeanna deiridh chun a saol agus a hoidhreacht a athghabháil.
Ligeann an margadh di a sócmhainní a chomhdhlúthú agus a todhchaí airgeadais a dhaingniú. Saorann sé í freisin ón maoirseacht leanúnach a mhúnlaigh an oiread sin dá gairm bheatha.
Trí dheich mbliana d’íocaíochtaí amach anseo a iompú ina íocaíocht mhór, láithreach, daingníonn Spears a neamhspleáchas ar bhealach cinntitheach.
Ach téann na cúiseanna a ndíolann ealaíontóirí a gcatalóga níos faide ná scéalta pearsanta. Is spreagadh mór é deimhneacht airgeadais.
Athraíonn dleachtanna (royalties) le himeacht ama, ag brath ar rátaí sruthú, nósanna tomhaltóirí, agus athruithe margaidh. Tugann díol, áfach, cnapshuim (lump sum) ráthaithe.
Ligeann sé seo d’ealaíontóirí riosca a laghdú, infheistíocht a dhéanamh i bhfiontair nua, nó taitneamh a bhaint as luach saothair a gcuid oibre gan castacht leanúnach gnó a bhainistiú.
Is sampla soiléir é Bruce Springsteen. Dhíol sé a chatalóg iomlán ceoil taifeadta agus scríbhneoireachta amhrán le Sony ar thart ar $500 milliún.
Mar ealaíontóir ina 70idí, thug sé seo buntáistí tábhachtacha dó i bpleanáil eastáit.
Baineann dúshláin dhlíthiúla, ceadúnaithe agus cánach le catalóg mhór a bhainistiú.
Is féidir leis na dúshláin seo a bheith deacair do bhaill teaghlaigh tar éis d’ealaíontóir bás a fháil. Simplíonn díol na catalóige rudaí. Déanann sé sócmhainn airgeadais ghlan de ghnó ceoil casta dá oidhrí.
Tá buntáistí cánach ann freisin. I go leor tíortha, gearrtar cáin ar ioncam dleachtanna (royalties) ar rátaí níos airde ná ar ghnóthachan caipitiúla. Is minic gur féidir díol catalóige a láimhseáil mar ghnóthachan caipitil. Ciallaíonn sé seo ráta cánach níos ísle agus b’fhéidir go sábhálfar na deicheanna milliún.
Léiríonn cás Bob Dylan taobh eile de luach catalóige: fad agus cosaint cóipchirt. Dhíol Dylan a phríomh-chatalóg cumadóireachta amhrán le Universal ar níos mó ná $300 milliún.
Ag an am céanna, tá bailiúcháin eagrán teoranta de thaifeadtaí Dylan ó thús na 1960idí eisithe ag Sony arís agus arís eile. Ní spriocanna ealaíonta is mó a spreagann na heisiúintí seo. Tá siad ann mar gheall ar rialacha cóipchirt Eorpacha.
Le blianta fada anuas, thug dlí an AE cóipcheart 50 bliain do thaifeadtaí fuaime. Chun cosc a chur ar thaifeadtaí luatha Dylan titim isteach sa réimse poiblí tar éis 50 bliain, ní mór don sealbhóir ceart an t-ábhar a ‘shaothrú’. Go praiticiúil, ciallaíonn sé seo é a chur amach arís.
Is uirlisí dlíthiúla iad na heisiúintí ‘Síneadh Cóipchirt’ nó ‘50ú Comóradh’ seo. Cosnaíonn siad na taifeadtaí ar feadh 20 bliain bhreise, rud a thugann an téarma go 70 bliain.
Ní raibh an síneadh féin, ó 50 go 70 bliain, uathoibríoch. Tháinig sé as blianta fada brústocaireachta ag ealaíontóirí, grúpaí tionscail, agus polaiteoirí.
Ba é Brian Crowley, Feisire Parlaiminte Éireannach nach maireann, ceann de na guthanna polaitiúla is tábhachtaí. Ionadaí Fianna Fáil don toghcheantar Theas, d’fhóin Crowley i bParlaimint na hEorpa ó 1994 go 2014.
Fiú agus é ag déileáil le tinneas tromchúiseach, throid sé ar son chearta ealaíontóirí agus thuig sé cé chomh tábhachtach is atá maoin intleachtúil do ghairmeacha cruthaitheacha.
Chabhraigh a chuid oibre le treoir 2011 a chur i gcrích, a chuir 20 bliain de chosaint leis d’ealaíontóirí taifeadta agus do lipéid.
D’athraigh sé seo luach fadtéarmach catalóg cosúil le ceoil Dylan agus go leor eile. Tá sé fós ar cheann de na ranníocaíochtaí tábhachtacha atá déanta ag Crowley don domhan ceoil.
Ní chiallaíonn díol catalóige go gcaillfidh ealaíontóir gach bealach chun tuilleamh óna gcuid oibre.
Baineann formhór na ndéileálacha le díol cóipchirt, rud a chiallaíonn nach bhfuil na cearta foilsitheoireachta ná na máistirthaifid ag an ealaíontóir a thuilleadh. Ach is féidir le healaíontóirí tuilleamh ar bhealaí eile fós.
Leanann siad orthu ag déanamh airgid ó léirithe beo agus ó chamchuairteanna. Ligeann roinnt margaí dóibh sciar den ioncam ó thionscadail chruthaitheacha nua a choinneáil nó cearta a bhaineann le earraí a choinneáil.
Is féidir le díol beocht nua a thabhairt do sheanamhráin ealaíontóra freisin. Ba mhaith le cuideachtaí cosúil le Primary Wave luach a n-infheistíochta a uasmhéadú.
Oibríonn siad chun socrúcháin a fháil i scannáin, teilifís, fógraíocht agus cluichí. Cuireann siad an ceol chun cinn ar sheirbhísí sruthú, lorgaíonn siad margaí nua, agus spreagann siad athmheascáin.
Is féidir leis an margaíocht ghníomhach seo an ceol a choinneáil i súile an phobail agus é a chur in aithne do lucht féachana nua.
Is féidir leis fiú branda an ealaíontóra a neartú agus sruthanna ioncaim nua a chruthú a bhaineann lena láithreacht phoiblí leanúnach.
Sa deireadh, mar a fheictear sa chás de chuid Britney Spears, léiríonn an t-ardú i ndíolachán catalóige go bhfuil tionscal ceoil ag aibiú. Ceaptar go forleathan anois gur sócmhainn airgeadais mhór í an obair ealaíonta.
I gcás réaltaí domhanda agus ealaíontóirí atá ag lorg neamhspleáchais athnuaite araon, cuireann na margaí seo cobhsaíocht, bainistíocht oidhreachta, agus bealach nua chun smaoineamh ar luach an aschuir chruthaithigh ar fáil.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
