Tá feachtasóirí teanga ag iarraidh ar an Rialtas Scéim Labhairt na Gaeilge a athbhunú, scéim dreasachta atá dírithe ar úsáid laethúil na Gaeilge a spreagadh, beagnach 15 bliana tar éis di a bheith curtha ar ceal.
Bhí an scéim, a bhí i bhfeidhm ar feadh roinnt blianta sular cuireadh deireadh léi in 2010, ag soláthar íocaíochtaí beaga airgeadais do rannpháirtithe a gheall go labhródh siad an Ghaeilge go rialta.
Deir abhcóidí gur fhág a deireadh bearna shuntasach i dtacaíochtaí praiticiúla don teanga, go háirithe lasmuigh den Ghaeltacht.
Léirigh taighde nua ó Thuismitheoirí na Gaeltachta nach bhfuil ach 15% de theaghlaigh sa Ghaeltacht ag tógáil páistí le Gaeilge agus go bhfuil laghdú suntasach tagtha ar chéatadán na bpáistí idir 3-18 bliain d’aois sa Ghaeltacht a labhraíonn an teanga.
Áitíonn grúpaí a dhéanann ionadaíocht ar chainteoirí Gaeilge, cé go bhfuil béim athnuaite pholaitiúil ar an teanga le blianta beaga anuas, lena n-áirítear Acht na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2021, go bhfuil easpa dreasachtaí díreacha, ar leibhéal an phobail ann fós chun úsáid laethúil a spreagadh.
Dúirt an gníomhaí teanga Donncha Ó hÉallaithe, a chuaigh i gcomhairle ar an tuarascáil a d’fhoilsigh Tuismitheoirí na Gaeltachta, gur aithníodh go forleathan go raibh go leor lochtanna ar Scéim na Gaeilge ach go raibh gá le múnla nua seachas deireadh a chur léi go hiomlán, de réir tuairisce le déanaí i dtuairisc.ie: ‘Tá sé in am fáil amach céard atá ag teastáil ó theaghlaigh’ – éileamh déanta ar bhunú na Gaeilge Scéim Labhairt
Dúirt sé go raibh tionchar an chinnidh sin le feiceáil sa laghdú suntasach ar líon na gcainteoirí óga Gaeilge idir Daonáirimh 2011-2016.
Dúirt Conradh na Gaeilge go gcuirfeadh athbhunú na scéime comhartha láidir in iúl go bhfuil luach ag an Stát ar an nGaeilge labhartha, ní hamháin ar a ról siombalach nó institiúideach.
Dúirt an eagraíocht go mbíonn go leor foghlaimeoirí ag streachailt le líofacht a choinneáil gan deiseanna ná spreagadh chun an teanga a úsáid sa saol laethúil.
Labhair iar-rannpháirtithe go dearfach faoin scéim freisin, ag rá gur chabhraigh sé le labhairt na Gaeilge a normalú i measc cainteoirí agus gur chothaigh sé muinín i measc cainteoirí.
Mhol cuid acu go bhféadfadh leagan nuachóirithe fíorú digiteach nó measúnuithe pobalbhunaithe a ionchorprú.
Mar sin féin, bhí cáinteoirí na scéime bunaidh tar éis a mhaíomh go raibh sé deacair monatóireacht a dhéanamh uirthi agus nach raibh luach ar airgead inti.
Tráth a deireadh, luaigh an Rialtas bearta coigilte costais a tugadh isteach le linn na géarchéime airgeadais, chomh maith le himní faoi riarachán.
Dúirt an Roinn Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus Meán go bhfuil sí ar an eolas faoi ghlaonna chun an scéim a athbhunú ach chuir sí béim ar an bhfíric go ndíríonn an polasaí reatha ar thacaí struchtúracha fadtéarmacha, lena n-áirítear oideachas trí mheán na Gaeilge, craoltóireacht agus seirbhísí poiblí.
Dúirt urlabhraí go mbeadh gá aon togra a mheas i gcomhthéacs na straitéisí teanga agus na srianta buiséadacha atá ann cheana féin.
Tagann an cheist seo i measc díospóireachta níos leithne faoi thodhchaí na Gaeilge, de réir mar a léirigh figiúirí Dhaonáireamh 2022 méadú leanúnach ar líon na ndaoine a mhaíonn go bhfuil cumas éigin acu sa teanga, chomh maith le himní leanúnacha faoi laghdú ar úsáid laethúil lasmuigh den chóras oideachais.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
