Seoladh an chéad fhoclóir lán-Ghaeilge riamh i ‘nóiméad stairiúil’ don teanga, Dé Máirt. Ciallaíonn an seoladh seo go mbeidh aon duine atá ag lorg sainmhíniú focal Gaeilge in ann é sin a dhéanamh anois gan brath ar fhoclóir Béarla ar dtús.
Roimhe seo, bheadh ar aon duine a bhfuil suim acu sainmhíniú Gaeilge a fháil breathnú i bhfoclóir Gaeilge-Béarla, rud a chiallaigh frása a aimsiú a bhí athchúrsáilte trí theanga eile.
Anois, beidh aon duine in ann frása a chuardach i nGaeilge saor in aisce leis An Foclóir Nua Gaeilge ó Fhoras na Gaeilge. Tá sé ar fáil ar Focloir.ie.
Chuir an tUachtarán Catherine Connolly fáilte leis an bhfoclóir: ‘Is acmhainn riachtanach in aon teanga bheo é foclóir aonteangach comhaimseartha, ina sainmhínítear an teanga féin agus a huathúlacht ina focail féin agus ag a pobal féin, seachas a bheith á sainmhíniú i gcónaí trí mheán teanga eile.
‘Cuireann an foclóir nua seo an Ghaeilge agus cainteoirí na Gaeilge ar chomhchéim le teangacha agus pobail nua-aimseartha eile.
‘Is samhail dea-chleachtais iad acmhainní foclóra na Gaeilge anois do theangacha mionlaigh eile ar fud an domhain.’
Beidh 20,000 iontráil san áireamh sa chéad seoladh den fhoclóir, ach tá sé fós gan chríochnú.
Tá sé i gceist go mbeidh an phríomhchéim críochnaithe faoi Lúnasa 2027, nuair a bheidh 30,000 iontráil ann.
Dúirt Príomhfheidhmeannach Fhoras na Gaeilge, Seán Ó Coinn: ‘Le glúine anuas, b’éigean do chainteoirí Gaeilge a casadh ar fhocail nach raibh cur amach acu ar an nGaeilge iad a aistriú go Béarla agus ansin sainmhínithe a chuardach i bhfoclóirí Béarla.
‘Ní hamháin gur chruthaigh an próiseas leadránach seo bacainní gan ghá ar fhoghlaim ach mhúnlaigh sé an chaoi a dtuigeann cainteoirí na Gaeilge an domhan – trí lionsa an Bhéarla.
‘Athraíonn an foclóir aonteangach nua Gaeilge an pharaidím seo.’ In ionad a bheith ag fiafraí “Cad é an Béarla do X?”, beidh cumas ag cainteoirí anois “Cad is brí le X?” a fhiafraí ina dteanga féin.
‘Tá an cumas ag an aistriú seo teagasc agus foghlaim na Gaeilge a chlaochlú ag gach leibhéal – ó leanaí óga atá ag foghlaim stór focal nua den chéad uair, go cainteoirí ardleibhéil atá ag lorg léargas teangeolaíoch níos doimhne.’
Tá an foclóir á dhéanamh ó 2022, agus príomheagarthóir foclóra Fhoras na Gaeilge, Pádraig Ó Mianáin, agus bainisteoir clár an fhoclóra, Cormac Breathnach, i gceannas ar an bpróiseas.
Dúirt Ó Mianáin: ‘Is céim shuntasach i bhforbairt leanúnach acmhainní foclóra i bhForas na Gaeilge foilsiú an fhoclóra aonteangaigh seo.’
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
