Is í cathair Dhoire ceann de na lonnaíochtaí is sine in Éirinn. Tagann an t-ainm ón bhfocal doire (‘oak-wood’ agus ‘grove’), a chiallaíonn ‘gleann na gcrann doirí’.
Fadó, sular tháinig an Chríostaíocht go hÉirinn, bhí an áit seo naofa ag na págánaigh, áit ina raibh crainn doirí mar shiombail neart agus cumhacht spioradálta.
Bhíodh daoine ag teacht le chéile ann le haghaidh searmanais agus ócáidí móra.
Sa séú haois, bhunaigh Naomh Colm Cille mainistir ann. Tugadh Doire Cholm Cille ar an áit – ‘gleann dair Cholm Cille.’
D’fhás an mhainistir ina lárionad creidimh agus foghlama, agus scaip sí an Chríostaíocht agus cultúr na hÉireann ar fud na hÉireann agus na hAlban.
Ar feadh na gcéadta bliain, bhí Doire ina neartlár de shaol Gaelach agus ina shiombail d’fhéiniúlacht na hÉireann.
Ach tháinig athrú mór sa 17ú haois. Tar éis imeacht na dtiarnaí Gaelacha i gCogadh na Naoi mBliana, tháinig lonnaitheoirí Shasana agus na hAlban go Cúige Uladh mar chuid den Phlandáil.
I 1613, tugadh Doire do ghildeanna Chathair Londan chun baile daingnithe a thógáil. Tugadh ‘Londonderry’ ar an áit – ainm a dhiúltaigh na hÉireannach leis nmar chomhartha ar riail eachtrannach.
D’éirigh an t-ainm ina shiombail de scoilt sa tír: stair Bhriotanach amháin, stair Éireannach eile.
Mar sin féin, d’fhan Doire mar chathair le croí Gaelach. Seo an áit ina ndearnadh an troid dheireanach ar son na hÉireann Gaelaí, agus ina dhiaidh sin, d’éirigh sí ina lárionad frithsheasmhachta.
I 1689, rinne aontachtaithe ceiliúradh ar Léigear Dhoire, ach do náisiúnaithe, ba chomhartha é ar scoilt níos doimhne faoi smacht na Breataine.
Sa 20ú haois, tháinig Doire i lár na coimhlinte arís. Thosaigh gluaiseacht cearta sibhialta ann sna 1960idí, nuair a d’éiligh Caitlicigh cothromas i dtithíocht, poist agus vótáil. Ar an 30ú hEanáir 1972, mharaigh saighdiúirí Briotanacha 14 agóideoir neamharmtha ar Domhnach na Fola – ceann de na laethanta is dorcha i stair nua-aimseartha na hÉireann.
Sa lá atá inniu ann, glaonn formhór na nÉireannach Doire ar an gcathair – ainm a cheanglaíonn í lena fréamhacha ársa.
Seasann sí mar shiombail d’fhoighne agus d’fhéiniúlacht na hÉireann – cathair a d’fhulaing go leor ach a spreag dóchas agus athrú freisin.
Ní scéal áitiúil amháin atá i scéal Dhoire, ach cuid de stair fhairsing na hÉireann ar son dínit agus cearta dúchais.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
