5 Meitheamh 1932 — 94 bliain ó shin an tseachtain seo, rugadh Christy Brown, duine de na healaíontóirí ba shuntasaí in Éirinn.
Rugadh Christy i mBaile Átha Cliath i dteaghlach mór den lucht oibre, áit a raibh an saol deacair agus an teach plódaithe.
Ní raibh mórán airgid ag an teaghlach agus bhí an saol crua ó thús. Dúirt na dochtúirí go luath nach mbeadh Christy in ann labhairt ná smaoineamh go soiléir, mar go raibh pairilis cheirbreach air agus nach raibh smacht aige ar fhormhór a choirp.
Ach níor ghlac a mháthair leis sin riamh. Chreid sí go bhféadfadh a mac foghlaim agus saol iomlán a bheith aige, in ainneoin gach constaic.
Mar leanbh óg, ní raibh Christy ábalta gluaiseacht ná cumarsáid a dhéanamh go héasca. Cheap cuid mhaith daoine nach dtuigfeadh sé an domhan timpeall air.
Ansin, áfach, tháinig nóiméad amháin a d’athraigh gach rud. Thóg sé píosa cailce lena chos chlé agus rinne sé marc ar an urlár.
Ba é sin an chéad uair ar léirigh sé go bhféadfadh sé cumarsáid a dhéanamh lena theaghlach. Ón bpointe sin ar aghaidh, thosaigh saol nua dó.
Le himeacht ama, d’fhoghlaim Christy léamh agus scríobh lena chos chlé — an t-aon chuid dá chorp a raibh smacht ceart aige uirthi.
Níorbh é sin an t-aon rud a rinne sé: thosaigh sé ag péinteáil freisin, agus léirigh sé tallann nádúrtha sna healaíona. Cé go raibh a shaol deacair agus lán le constaicí, níor éirigh sé as riamh.
Bhí a mháthair ina thaca láidir dó i gcónaí, ag tabhairt spreagadh agus misneach dó, agus gan riamh glacadh leis nach mbeadh sé ábalta dul chun cinn a dhéanamh.
Sa bhliain 1954, d’fhoilsigh Christy a dhírbheathaisnéis, My Left Foot. Sa leabhar sin, d’inis sé a scéal féin go macánta, ag cur síos ar a óige, ar a theaghlach, agus ar na dúshláin mhóra a bhí roimhe.
Léigh daoine ar fud an domhain an leabhar agus chuaigh a scéal i bhfeidhm go mór orthu. Ní hamháin gur scríbhneoir a bhí ann, ach ealaíontóir a bhí ag iarraidh a ghuth féin a chur in iúl i saol nach raibh deiseanna éasca aige.
Níor stad Christy leis an leabhar sin. Lean sé ar aghaidh ag scríobh agus ag cruthú, ag foilsiú úrscéalta, filíochta, agus litreacha, chomh maith le go leor saothar ealaíne.
Léirigh sé don domhan gur féidir le duine, fiú le míchumas trom, obair chruthaitheach den scoth a dhéanamh. Níor theastaigh uaidh trua ó dhaoine; theastaigh uaidh meas, agus aitheantas dá shaothar agus dá chumas.
Fuair Christy Brown bás sa bhliain 1981, agus é 49 bliain d’aois. Cé gur chríochnaigh a shaol ansin, níor tháinig deireadh lena scéal.
Lean a oidhreacht ar aghaidh, agus cúpla bliain ina dhiaidh sin, tugadh a shaol chuig lucht féachana nua ar an scáileán mór.
Sa bhliain 1989, eisíodh an scannán My Left Foot: The Story of Christy Brown, faoi stiúir Jim Sheridan. Ba scéal é a lean saol Christy óna óige go dtí a shaol mar dhuine fásta, ag léiriú na ndeacrachtaí agus na mbuanna a bhí aige.
Bhí an scannán lonnaithe go láidir i saol Bhaile Átha Cliath agus thug sé léargas fírinneach ar an saol a bhí aige.
Ba é Daniel Day‑Lewis a ghlac ról Christy Brown sa scannán, agus rinne sé é ar bhealach thar a bheith cumhachtach.
D’oibrigh sé go dian chun an ról a thuiscint agus d’fhan sé ina charachtar fiú nuair nach raibh an scannánú ar siúl. Chuidigh sé sin leis léiriú fíor agus láidir a thabhairt don lucht féachana.
Bhí Brenda Fricker sa ról mar mháthair Christy, agus chuir sí an grá agus an neart a bhí ag an mbeirt sin i gcaidreamh lena chéile ar fáil ar bhealach an-mhothálach.
Bhí aisteoirí Éireannacha eile ann freisin, lena n‑áirítear Ray McAnally, a thug léiriú suntasach eile don scéal.
Bhí an scannán thar a bheith rathúil, cé gur le buiséad measartha beag a rinneadh é. Chuaigh sé i bhfeidhm ar lucht féachana ar fud an domhain agus fuair sé moladh mór ó léirmheastóirí.
Ainmníodh é do chúig Ghradam Acadaimh, agus bhuaigh sé dhá cheann acu: an Gradam don Aisteoir is Fearr do Daniel Day‑Lewis agus an Gradam don Aisteoir Tacaíochta is Fearr do Brenda Fricker.
Bhí an rath sin tábhachtach do scannánaíocht na hÉireann, mar léirigh sé go bhféadfadh scéal Éireannach dul i bhfeidhm ar dhaoine ar fud an domhain.
Sa lá atá inniu ann, aithníonn go leor daoine ainm Christy Brown mar gheall ar an scannán sin. Ach is fiú cuimhneamh gur duine fíor a bhí ann, duine a shaothraigh a áit sa saol trí obair chrua agus diongbháilteacht.
Bhí sé ag iarraidh go bhfeicfí a chumas, ní a mhíchumas, agus bhí sé diongbháilte a chruthú go raibh luach saothair ina chuid oibre.
Fanann a scéal linn mar shampla de neart agus de mhisneach, agus mar mheabhrúchán nach gá glacadh leis na teorainneacha a chuireann daoine eile orainn.
Léiríonn sé freisin cé chomh tábhachtach is atá tacaíocht agus creideamh, go háirithe ó theaghlach, i saol aon duine.
Tá an líne cháiliúil ón scannán fós beo inniu: ‘Let Christy take it!’ Léiríonn sí muinín agus meas, agus an deis a tugadh dó.
Agus nuair a fuair sé an deis sin, chruthaigh Christy Brown don domhan céard a bhí sé ábalta a dhéanamh.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
