Tá an ‘Keto diet’ thar n-ais i ndíospóireacht phoiblí le blianta beaga anuas, ní hamháin in Éirinn ach ar fud an domhain, agus daoine ag lorg bealaí éifeachtacha chun meáchan a bhainistiú agus sláinte a fheabhsú.
Díríonn an ‘Keto diet’ níos fearr, ar iontógáil carbaihiodráití a laghdú go mór agus ar an méid saille i mbéilí laethúla a mhéadú.
Agus é sin á dhéanamh, téann an corp isteach i staid mheitibileach (metabolic) ar a dtugtar céatóis (ketosis), áit a ndónn sé saill stóráilte in ionad glúcóis le haghaidh fuinnimh.
Gearrtar carbaihiodráití síos go cúig go deich faoin chéad de na calraí laethúla, go minic níos lú ná 50 gram in aghaidh an lae, agus an chuid is mó den iontógáil atá fágtha ag teacht ó shaillte agus méid measartha próitéine.
Níl an cur chuige seo nua. Forbraíodh é den chéad uair sna 1920idí mar chóireáil chliniciúil le haghaidh titimeas (epilepsy) i leanaí, áit ar thug lianna faoi deara laghdú ar thaomanna (seizures) nuair a bhog an corp isteach i gcéatóis.
In Éirinn, tá baint mhór ag tarraingt an ‘Keto diet’ le meáchain caillteanas.
Tuairiscíonn go leor daoine torthaí tapa, go háirithe sna céimeanna luatha, nuair a chailleann an corp carbaihiodráití stóráilte agus an t-uisce a théann leo.
Deir daoine eile go gcabhraíonn an aiste bhia le goile (appetite) a bhainistiú, rud a fhágann go bhfuil sé níos éasca iontógáil calraí iomlán a laghdú.
Chomh maith le scéalta pearsanta, tá taighde suntasach ann a thugann le fios gur féidir le haistí bia íseal-charbaihiodráit nó ‘Keto diet’ feabhsuithe a chur ar rialú siúcra fola, leibhéil colaistéaróil agus brú fola, go háirithe i measc na ndaoine atá róthrom nó a bhfuil diaibéiteas cineál 2 orthu.
Tá srianadh carbaihiodráite á iniúchadh ag na mílte triail chliniciúil, agus tá roinnt eagraíochtaí leighis measúla, lena n-áirítear an American Heart Association agus an Obesity Medicine Association, tar éis aitheantas a thabhairt do phoitéinseal fhéideartha do roinnt othar.
Ach tá an aiste bhia fós ina ábhar conspóide. Ceann de na chéad chonstaicí a bhíonn ag daoine ná an rud ar a dtugtar ‘Keto flu’, tréimhse shealadach tuirse, tinneas cinn agus greannaitheachta de réir mar a dhéanann an corp oiriúnú dá fhoinse breosla nua.
Deir saineolaithe go mbíonn na hairíonna seo ag dul thart de ghnáth agus gur féidir iad a mhaolú tríd a bheith hiodráitithe agus leictrilítí (electrolytes) caillte a athsholáthar.
Tagann imní níos tromchúisí ó shraith staidéar le déanaí ag baint úsáide as lucha, a thugann le fios go bhféadfadh athruithe díobhálacha sa chaoi a bpróiseálann an corp saillte agus siúcraí a bheith mar thoradh ar ‘Keto diet’ ard-saille fadtéarmach.
Fuair taighdeoirí comharthaí galar ae sailleacha (fatty liver) agus rialáil lagaithe siúcra fola tar éis míonna ar aistí bia den sórt sin.
Cé nach n-aistríonn taighde ainmhithe go díreach i gcónaí chuig daoine, tugann eolaithe rabhadh go n-ardaíonn na torthaí ceisteanna tábhachtacha faoi shábháilteacht fhadtéarmach ‘itheacháin céataigineach ‘Kato diet’ dian.
Leanann seancheisteanna faoi aistí bia íseal-charbaihiodráit de bheith mar chuid den phlé freisin.
Tá roinnt staidéar mór tar éis nasc a dhéanamh idir ithe nach bhfuil mórán carbaihiodráite ann agus méadú ar an mbásmhaireacht, ach thug saineolaithe faoi deara nach raibh mórán de na staidéar seo ag scrúdú an ‘Keto diet’ .
Is minic a bhí i bhfad níos mó carbaihiodráití sna haistí bia a ndearnadh anailís orthu ná mar a cheadaíonn ‘Keto diet’, rud a fhágann go bhfuil na torthaí níos deacra a chur i bhfeidhm.
Tugann speisialtóirí cothaithe (nutrition) le fios freisin gur féidir go mbeadh sé deacair ‘Keto diet’ a choinneáil le himeacht ama agus go bhféadfadh easnaimh chothaitheacha a bheith mar thoradh air mura ndéantar pleanáil chúramach orthu.
Tugann siad rabhadh gur féidir le brath rómhór ar fheoil phróiseáilte nó ar bhianna áise (convenience food) ardsaille na buntáistí féideartha a lagú.
In ainneoin na n-imní seo, tá cosantóirí ag an aiste bhia. Creideann go leor saineolaithe go bhfanfaidh ‘Keto diet’ mar chuid den phríomhshruth bainistíochta sláinte, go háirithe de réir mar a éiríonn an murtall agus coinníollacha gaolmhara níos coitianta.
Áitíonn siad, nuair a dhéantar i gceart é, gur féidir le srianadh carbaihiodráite feabhsuithe bríocha gearrthéarmacha a thairiscint i meáchan agus i sláinte mheitibileach. Ag an am céanna, impíonn siad ar aon duine atá ag smaoineamh ar an aiste bia dul ar aghaidh go cúramach.
Leagann dochtúirí béim ar an bhfíric nach bhfuil na héifeachtaí fadtéarmacha tuigthe go hiomlán fós agus gur chóir do dhaoine le diaibéiteas, galar croí nó fadhbanna ae comhairle leighis a lorg sula ndéanann siad athruithe móra ar a n-aiste bia.
Léiríonn ardú an ‘clean keto’, a dhíríonn ar bhianna iomlána, neamhphróiseáilte ar nós iasc, feoil thrua agus glasraí, iarracht atá ag méadú chun an aiste bia a dhéanamh níos sláintiúla agus níos inbhuanaithe
Do daoine atá ag machnamh ar an treocht Keto, tá an teachtaireacht ó shaineolaithe simplí: is féidir leis an aiste bhia torthaí a thabhairt do roinnt daoine, go háirithe sa ghearrthéarma, ach ní réiteach uilíoch é.
Éilíonn sé pleanáil, smacht agus tuiscint ar na rioscaí féideartha chomh maith leis na buntáistí. Mar is amhlaidh le go leor rudaí i gcothú, d’fhéadfadh rud a oibríonn go hiontach do dhuine amháin a bheith mí-oiriúnach do dhuine eile, agus is é an cur chuige is sábháilte ná ceann a ghlactar le treoir ghairmiúil.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
