Nuair a ghlac an tUrramach Kyle Paisley páirt in imeacht in Aontroim i 2025 a cheiliúir naisc stairiúla idir an Phreispitéireachas agus an Gaeilge, léirigh sé athrú suntasach laistigh de ghnéithe den Aontachachas thuaisceartach.
Is mac é le Dr Ian Paisley, iar-ceannaire an DUP nach maireann agus bunaitheoir an Free Presbytiarian Church.
Bhí sé mar aidhm ag an imeacht, Preispitéirigh agus an Gaeilge, a d’eagraigh an tUrramach Paul Thompson, an forluí cultúrtha idir an Protastúnachas agus an traidisiún Gaelach a shoiléiriú—críoch a dhéantar neamhaird uirthi go minic nó a dhéantar neamhaird uirthi d’aon ghnó i ndíospóireacht chomhaimseartha.
Rinne Paisley cur síos ar an tráthnóna mar ‘am foghlama’, ag béimniú nach féidir le duine an lá inniu a thuiscint gan toilteanas dul i ngleic go macánta leis an am atá thart. Bhí áit nádúrtha ag an nGaeilge tráth, a mheabhraigh sé do na freastalaithe, laistigh de phobail Phreispitéireacha.
D’fhéadfadh sé go mbeadh iontas ar an smaoineamh go dtacaíonn Paisley le luach na Gaeilge. Ach ní glacadh le náisiúnachas atá i dtuairim Kyle Paisley ach dearbhú nach féidir le haon phobal amháin oidhreacht chultúrtha a mhonaplú.
I mí na Samhna 2014, cháin sé go hoscailte an Teachta Parlaiminte de chuid an DUP, Gregory Campbell, as magadh a dhéanamh faoin bhfrása ‘go raibh maith agat’ i dTionól Stormont, ag dearbhú go raibh an t-iompar ‘náireach don Aontachtas’.
B’idirghabháil iontach í, a tháinig díreach míonna i ndiaidh bhás a athar agus ag am nuair a bhí an DUP ag dúbailt a gcosaint chultúrtha.
Chun dearcadh Kyle a thuiscint, is fiú athchuairt a thabhairt ar an scéal teaghlaigh a mhúnlaigh é.
I bpróifíl den chúpla Paisley, Kyle agus a dheartháir Ian, a foilsíodh go luath in 2017, bhí an bheirt ag machnamh ar a n-óige agus iad ag teacht ar a 50ú breithlá.
Bhí Ian óg ina Theachta Parlaiminte de chuid an DUP do Thuaisceart Aontroma go dtí 2024
Chuimhnigh siad ar a n-óige in Ascaill Cyprus sna 1970idí, ag buaic na dTrioblóidí, ach chuir siad síos ar a n-óige mar rud iontach gan bhuairt.
D’inis Kyle eachtra nuair a bhí sé, mar pháiste cúig bliana d’aois, ag imirt ról Isaac in athchruthú ar scéal Bíobalta Abraham agus Isaac.
Bhí forc gairdín á láimhseáil ag a dheartháir Ian, i ról Abrahám, le díograis chomh mór sin go bhfuil na coilm fós ar Kyle.
‘Mhair tú mar sin féin,’ a dúirt Ian le gáire. ‘Cosúil le hÍosác, mhair tú.’
Chomh maith leis sin, maolaíonn a gcuimhní cinn íomhá phoiblí a n-athar, a chuimhnítear air go minic as a chuid óráidí lán le fuath agus fearg.
Sa bhaile, bhí sé ciúin, cineálta, fear a d’imir peil lena chlann agus a raibh grá aige dá theaghlach fiú agus é ag iompar éilimh throma na ceannaireachta polaitiúla agus reiligiúnacha.
Dúirt an cúpla gurbh é a phearsa phoiblí dhian, i bpáirt, an t-armúr a mhothaigh sé a bhí ag teastáil uaidh le linn na mblianta is dorcha den choinbhleacht.
Dá bhrí sin, ní iarracht ar athrú polaitiúil atá i gceist le hoscailteacht Kyle maidir le naisc Phreispitéireacha leis an nGaeilge a iniúchadh, ach creideamh pearsanta nach ceart eagla a bheith orainn roimh an stair.
Ag an ócáid in Aontroim, d’áitigh sé gur úsáid Protastúnaigh an Ghaeilge go saor tráth agus go bhféadfadh aitheantas a thabhairt don stair chaillte seo ceachtanna praiticiúla a thairiscint do shochaí atá fós ag streachailt le ceisteanna céannachta.
Ach seasann a sheasamh i gcodarsnacht ghéar leis na guthanna níos fíochmhaire laistigh dá thraidisiún reiligiúnach féin.
Ghabh freagra an tUrramach Ivan Foster ar an ócáid chéanna in Aontroim, a foilsíodh i mí Aibreáin 2025, seanfhaiseanta an naimhdeas cultúrtha.
Cháin Foster an ócáid i dtéarmaí searbha, ag léiriú cur chun cinn na Gaeilge mar chuid d’fheachtas Sinn Féin/IRA agus ag cáineadh Kyle Paisley go pearsanta as teangacha a ghlaoch mar ‘bhronntanas Dé’.
Ina áit sin, d’áitigh sé gur pionós diaga a bhí san éagsúlacht teanga – ní dearcadh a thacaíonn le fiosracht chultúrtha ná le cómhaireachtáil (coexistence).
Léiríonn an t-imoibriú seo an deighilt laistigh den Aontachtas idir rannpháirtíocht níos machnamhaí, stairiúil agus an claonadh crua chun an Ghaeilge a fheiceáil mar bhagairt eiseach.
Tháinig an teannas céanna chun cinn go déanach i 2024 agus go luath in 2025 le linn díospóidí faoi chomharthaíocht dhátheangach i Stáisiún Grand Central nua Bhéal Feirste, áit ar tháinig ceist na Gaeilge ar chomharthaí poiblí chun bheith ina cath siombalach.
Ach cuireann guth ciúin ach seasta Kyle Paisley cineál difriúil Aontachtais ar fáil – ceann atá bunaithe ar mhuinín seachas ar chosaint, agus ar thoilteanas oidhreacht chomhroinnte a aithint seachas í a thabhairt suas do shiombalachas polaitiúil.
Ní lagaíonn a chur chuige a sheasamh Aontachtach. Ina áit sin, cuireann sé dúshlán na toimhde go bhfuil oscailteacht chultúrtha cothrom le hathrú polaitiúil.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
