Tá €280 milliún á chaitheamh chun a chinntiú go bhfaigheann go leor dár bpáistí scoile béile te gach lá chun iad a choinneáil sláintiúil, agus ní chomhlíonann trian de na béilí ar a laghad na caighdeáin chothaitheacha cuí.
Ní chomhlíonann, ar a laghad, aon trian de na béilí scoile te na caighdeáin chothaitheacha (nutrient) bunúsacha, a dúirt an tAire Coimirce Sóisiala Dara Calleary, atá freagrach as an nGaeilge agus as na ceantair Ghaeltachta chomh maith.
Thosaigh an scéim i 2019 mar thionscadal píolótach d’fhonn a chinntiú go bhfaigheann leanaí béile te amháin in aghaidh an lae, ar chostas €54.3 milliún.
Meastar go gcosnóidh clár na mbéilí scoile te €280 milliún i mbliana, agus go mbaineann 300 soláthraí, 3,200 scoil, agus 550,000 mac léinn leis.
Tá imní léirithe ag Teachtaí Dála, tuismitheoirí agus daoine eile faoi luach cothaitheach na mbéilí sin, agus an cócaire cáiliúil Darina Allen á gcur i gcomparáid le ‘bia aerlíne’.
Rinne cothaitheoir a ceapadh i mí Mheán Fómhair measúnú ar 400 béile a thairgtear faoin gclár béilí scoile saor in aisce i mbunscoileanna ar fud na tíre.
Rinne sí measúnú ar na béilí le haghaidh cúig luach cothaitheacha bunúsacha, as 16 ghné chothaitheacha éagsúla a eisíodh do sholáthraithe béilí mar threoir.
Dúirt an tUasal Calleary nár chomhlíon aon trian de na béilí a tairgeadh trí cinn ar a laghad de na cúig chaighdeán chothaitheacha bunúsacha.
‘In obair tosaigh ár gcothaitheoir, fuair sí amach go raibh comhlíonadh ginearálta ann [le] caighdeáin chothaitheacha,’ a dúirt an tUasal Calleary ar Raidió RTÉ.
‘Tá fadhbanna ann.’ Tá saincheisteanna ann maidir le hinfhaighteacht (availablity) torthaí agus glasraí.’
Áirítear sna 16 threoirlíne chothaitheacha moladh gur cheart dhá riar torthaí, glasraí nó sailéid a bheith i ngach béile, go ndéanfaí iasc a sheirbheáil uair sa tseachtain, agus nach gcuirfí salann le huisce agus rís nó pasta á chócaráil.
Deir na treoirlínte freisin gur cheart uisce óil úr a bheith ar fáil gach lá agus gan maoiniú ‘a chaitheamh ar dheochanna lán le siúcra’.
Foilsíodh na treoirlínte i 2021 mar chuid d’Éire Shláintiúil, an creat náisiúnta a bhfuil sé mar aidhm aige sláinte dhaonra na hÉireann a fheabhsú.
Dúirt an tUasal Calleary go ndéanfaidh an bia-eolaí (dietician) cigireachtaí randamacha i scoileanna ina dhiaidh sin, agus dúirt sé go raibh cigireacht déanta ar 400 scoil anuraidh.
‘Tá 16 chaighdeán ann, níor fhéach sí ach ar chúig cinn ar dtús. Sin an fáth gur mian léi níos mó oibre a dhéanamh,’ a dúirt sé.
‘Sin an fáth gur mian léi dul isteach i scoileanna, mar is é an obair dheasc is mó a rinne sí go dtí sin, ag féachaint ar bhiachláir, mar sin beidh sí ag dul amach i scoileanna.
‘Ach déarfainn go bhfuil an téama foriomlán, an tuarascáil fhoriomlán, sa treo ceart.’
Dúirt sé gur eisigh sé treoir i mí Aibreáin seo caite chun bianna ard-saille agus ard-salainne a bhaint as na béilí a thairgtear, agus gur chloígh 80% de sholáthraithe bia leis sin.
Dúirt an tAire gur mhian leis líon na mbianna an-phróiseáilte sa chlár béilí scoile te a laghdú agus go mbeadh sé ag ‘scriosadh an 20% atá fágtha’.
Dúirt sé go bhfuil roghanna fuara ar fáil i roinnt scoileanna ach go bhfuil béilí te níos fearr ó thaobh cothaithe de, agus dúirt sé gur saincheist eile atá á scrúdú ag an gcothaitheoir ná méideanna na gcodanna, rud a d’fhéadfadh cabhrú le dul i ngleic le dramhaíl bia.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
