Beidh ar theaghlaigh formhór chostas €19 billiún uasghrádaithe ar an ngréasán cumhachta náisiúnta, agus 16% den daonra ag streachailt cheana féin le riaráistí leictreachais.
D’fhéadfadh praghsanna leictreachais tí ardú €21 sa bhliain, de réir athbhreithnithe ón gCoimisiún um Rialáil Fóntais (CRU, Commission for Regulation of Utilities).
Tagann sé seo de réir mar a údaraigh an rialtóir caiteachas méadaithe de €13.8 billiún ag ESB Networks agus Eirgrid, an comhlacht a rialaíonn an gréasán leictreachais.
Má bhaintear amach na spriocanna, méadóidh an CRU an caiteachas go €18.9 billiún thar na cúig bliana amach romhainn – agus léimfidh praghas breise de €1, roimh CBL (VAT), go €1.75 in aghaidh na míosa. Íocfaidh teaghlaigh aonair 55% den sciar, agus íocfaidh gnólachtaí 45%.
Cháin an Teachta Dála Jennifer Whitmore de chuid na nDaonlaithe Sóisialta an cinneadh.
Dúirt sí: ‘[Tá] na céadta mílte duine ina gcónaí i dtithe fuara, i ndálaí reoite, nach bhfuil in acmhainn an teas a chasadh air. Agus an t-aon fhreagra ón Stát ar an ngéarchéim seo ná ardú praghais breise a thabhairt isteach.’
Dúirt an cleachtóir dócmhainneachta pearsanta (personal insolvency practitioner) Mitchell O’Brien go gcuirfidh cinneadh an Rialtais brú ar dhaoine cinneadh a dhéanamh cibé acu a dteach a théamh nó bia a cheannach, rud a chuirfidh brú breise ar thomhaltóirí atá ‘ag streachailt’ cheana féin le praghsanna teaghlaigh gan fasach, amhail boilsciú bia.
Dúirt sé le Extra.ie: ‘Is scannalach ach níl ionadh é, arís eile, gurb é réiteach an Rialtais an costas a chur ar aghaidh chuig an tomhaltóir.’
Is ionann costas an leictreachais agus 25% go 30% de chaiteachas teaghlaigh custaiméara ar an meán. Tá beagnach 300,000 teaghlach i riaráistí leictreachais, agus tá 170,000 i riaráistí gáis.
Dá bhrí sin, tá 16% den daonra, nó 822,000 duine, ag streachailt leis an neamhábaltacht íoc as leictreachas.
Tá costais fhuinnimh na hÉireann i measc na gcostas fuinnimh is airde san Eoraip, le méadú 5% ar phraghsanna leictreachais le bliain anuas, de réir na Príomh-Oifige Staidrimh (CSO).
Dúirt O’Brien: ‘Chomh maith le harduithe ar árachas, grósaera agus íocaíochtaí morgáiste nó cíosa, tá rud éigin chun droim an chamaill a bhriseadh.’
D’aontaigh Michael Laffey, bainisteoir réigiúnach do Sheirbhísí Buiséadaithe agus Comhairle Airgid (Money Advice and Budgeting Service, MABS) Thuaisceart Laighean, leis na hábhair imní seo, agus d’iarr sé ‘cosaint’ dóibh siúd atá i riaráistí leictreachais.
Dúirt an tUasal O’Brian gurb é an leictreachas an bille a thugtar tús áite dó i ndiaidh cíosa ag teaghlaigh de ghnáth; dá bhrí sin, bíonn daoine atá i riaráistí leictreachais i dtrioblóid agus ‘ní thógfaidh sé mórán orthu titim anuas’.
Chuir Seán Moynihan, príomhfheidhmeannach Alone, carthanas do dhaoine scothaosta, ceist an raibh measúnú leordhóthanach déanta ag an Rialtas ar theaghlaigh agus an cumas acu an costas breise a sheasamh go hinbhuanaithe.
Labhair sé faoin imní ar dhaoine scothaosta atá ar phinsean ioncaim sheasta agus ‘atá níos measa as cheana féin tar éis an Bhuiséid dheireanaigh’.
Tagann sé seo de réir mar a d’ardaigh an pinsean Stáit go dtí beagán faoi bhun €300 sa tseachtain, agus cáineadh ann faoi cibé an bhfuil sé comhréireach le costais mhaireachtála atá ag méadú.
Dúirt an tUasal Moynihan le hExtra.ie: ‘Má tá ioncam seasta agat agus praghsanna fuinnimh ag ardú i gcónaí, cad iad na híobairtí a chaithfear a dhéanamh?’
Maidir leis an uasghrádú ar an ngreille, dúirt an tAire Airgeadais Simon Harris gurb é an ‘duais’ do theaghlaigh ná soláthar fuinnimh níos láidre a d’fhéadfadh ‘fuinneamh níos saoire’ a bheith mar thoradh air amach anseo.
Chosain sé an fógra agus dúirt sé go bhfuil ‘céimeanna glactha’ ag an Rialtas chun iarracht a dhéanamh cabhrú le praghsanna fuinnimh.
Dúirt sé: ‘Déarfainn go bhfuil na céimeanna sa Bhuiséad seo glactha againn chun iarracht a dhéanamh cabhrú, agus go nglacfaimid tuilleadh céimeanna trí infheistíocht a dhéanamh sa líonra fuinnimh chun iarracht a dhéanamh praghsanna a laghdú sa deireadh.’
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
