Is tuairim choitianta é go gcríochnaíonn an óigeantacht nuair a shroicheann tú fiche bliain d’aois – ach léiríonn staidéar nua go maireann sí i ndáiríre go dtí aois 32.
Rinne taighdeoirí comparáid idir scananna inchinne ó 3,802 duine idir breith agus 90 bliain d’aois, agus d’aithin siad cúig phríomhchéim d’aois.
Fuarthas amach go roinntear ár saol de réir ‘phointe casadh’ ríthábhachtacha: óige, óigeantacht, aosacht, luath-aosacht agus déanach-aacht.
Go dtí aois naoi mbliana, táimid sa chéim óige, nuair a bhíonn forbairt ollmhór san inchinn.
Déantar na sineips breise – naisc idir néaróin – a laghdú, rud a chabhraíonn leis an inchinn faisnéis a bhogadh níos éifeachtaí ó réigiún go réigiún.
Leis an óigeantacht méadaíonn an t-ábhar bán istigh, atá ríthábhachtach don chumarsáid agus don phróiseáil ó na céadfaí (senses).
Méadaíonn an t-ábhar liath freisin, a dhéanann suas an choirtéis, ciseal seachtrach na hinchinne atá freagrach as cuimhne, mothúcháin agus cinnteoireacht.
Timpeall aois naoi, tosaíonn an inchinn ar a chéad phointe casadh mór, tréithrithe ag ‘athrú céime’ i gcumas cognaíoch.
Idir naoi agus 32, téann an inchinn isteach san óigeantacht. Cé go leanann an t-ábhar bán ag fás, is iad na hathruithe is mó ná sna naisc idir néaróin, ag múnlú conas a fhoghlaimíonn agus a oiriúnann an inchinn.
Buaicíonn na hathruithe seo sna luath-30idí, rud a deir na heolaithe gurb é an ‘pointe casadh topolaíoch is láidre’ dár saol ar fad.
Ó thart ar 32 go 66, téimid isteach san aosacht (adulthood), nuair a stopann ár n-inchinn ag éirí níos éifeachtaí agus nuair a dhéantar a réigiúin níos deighilte. Freagraíonn sé seo do ‘phláta’ in intleacht agus pearsantacht.
Ó aois 66, téann an inchinn isteach sa chéimluath-aosachta, an t-aistriú is éadroime, marcáilte ag laghdú mall i nascacht agus díghrádú ábhair bháin. Tagann an chéim dheireanach ag aois 83, nuair a tharlaíonn titim mhór i nascacht na hinchinne.
Dúirt an Dr Alexa Mousley ó Ollscoil Cambridge, a stiúir an taighde: ‘Is é seo an chéad staidéar a aithníonn na céimeanna móra sreangaithe inchinne thar shaolré an duine.
‘Tugann na tréimhsí seo comhthéacs tábhachtach maidir le cad a bhíonn ár n-inchinn is láidre nó is laige ag céimeanna éagsúla.
‘D’fhéadfadh sé cabhrú linn tuiscint a fháil ar cén fáth a bhforbraíonn inchinn áirithe go difriúil ag pointí ríthábhachtacha, bíodh sé faoi dheacrachtaí foghlama san óige nó néaltrú sna blianta deireanacha.’
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
