Tá Cathair na Mart, ar a dtugtar Westport i mBéarla, ainmnithe ó nath a chiallaíonn ‘cathair (nó dún cloiche) na margaí eallaigh’.
Léiríonn an t-ainm ról stairiúil na háite mar lárionad trádála ina gceannaíodh agus ina ndíoladh eallach, i bhfad sular tháinig an baile nua-aimseartha chun cruth.
Tugann an t-ainm Gaeilge le fios tírdhreach ina raibh bailte daingnithe agus gníomhaíocht mhargaidh lárnach i saol laethúil, fréamhaithe i ngeilleagar tuaithe Mhaigh Eo.
Is baile pleanáilte ón 18ú haois í Cathair na Mart mar atá sé inniu. Sna 1760idí, shocraigh teaghlach Browne de Teach Westport, ceann de na teaghlaigh Angla-Éireannacha ba thábhachtaí i gConnachta, an t-lonnaíocht ghar dá n-eastát a athdhearadh.
Thug siad coimisiún don ailtire Seoirseach James Wyatt le leagan amach nua a chruthú.
Ba thoradh air plean cathrach álainn le promanáidí crainn, droichid galánta agus an Meal cáiliúil, leis an abhainn An Cheathrú Bheag (Carrowbeg) ag sreabhadh go séimh tríd an lár.
Rinne an dearadh seo Cathair na Mart ar cheann de na bailte pleanáilte annamh in Éirinn, agus chuir sé go mór lena cháil mar áit tharraingteach agus inbhunaithe le cónaí.
D’fhás Cathair na Mart go seasta mar bhaile tráchtála, le talmhaíocht, muilte agus trádáil mar chnámh droma dá gheilleagar.
Chabhraigh a ghaireacht do Chuan Chill Damhnait, le céadta oileán, agus láithreacht Chruach Phádraig, sliabh naofa na hÉireann, lena fhéiniúlacht chultúrtha.
Bhí an ceantar le fada bainteach le turas oilithreachta, béaloideas agus traidisiúin chósta an iarthair.
Rinne an nasc domhain seo leis an tírdhreach agus leis an oidhreacht cinnte gur fhorbair Cathair na Mart ní hamháin mar lárionad margaidh ach mar thúr daingean de shaol cultúrtha na hÉireann.
Bhí bunús láidir ag an nGaeilge go stairiúil sa cheantar mórthimpeall, agus cé nach baile Gaeltachta í, bhí sí i gcónaí gar do phobail Ghaeltachta i ndeisceart Mhaigh Eo agus i gConamara.
Chabhraigh an ghaireacht gheografach agus chultúrtha seo le féiniúlacht Cathair na Mart mar gheata chuig ceol, amhrán agus traidisiún na hÉireann.
Tháinig cuairteoirí ó gach cearn d’Éirinn agus níos faide i gcéin chun í a fheiceáil mar áit ina bhféadfaí cultúr traidisiúnta a bhlaiseadh ar bhealach fíor agus beoga.
Faoi dheireadh an 20ú haois, bhí Cathair na Mart ar cheann de na bailte ba bheoga sa tír do cheol traidisiúnta na hÉireann, le tithe tábhairne agus ionaid ag óstáil seisiúin oícheanta.
Bhí na cruinnithe seo – neamhfhoirmiúil, bríomhar agus fréamhaithe go domhain i dtraidisiún áitiúil – ríthábhachtach dá cháil.
Meascadh ceoltóirí de gach leibhéal go saor, ag caomhnú seancheoil agus ag tabhairt cinn nua isteach. Thug tionscal fáilteachais an bhaile barr feabhais ar an saibhreas cultúrtha seo, ag déanamh ceol lárnach dá mhealladh.
Chabhraigh féilte freisin le cáil an bhaile a dhaingniú. Thug imeachtaí a cheiliúrann ealaíona traidisiúnta, oidhreacht áitiúil agus ceol comhaimseartha rithim bhliantúil a mheall cuairteoirí agus a neartaigh naisc phobail.
Rinne oscailteacht Cathair na Mart do thaibhléiriú beo é ina bhaile nádúrtha do cheoltóirí seanbhunaithe agus tallann nua araon.
Le blianta beaga anuas, tá Cathair na Mart cáiliúil ní hamháin dá thairiscintí cultúrtha ach dá cháilíocht beatha.
Is minic a bhíonn sé ar bharr liostaí na mbailte is inmhianaithe in Éirinn, moladh dá thírdhreach, a deiseanna siúlóide, agus a bhród áitiúil láidir.
Ach in ainneoin a fháis agus a cháil mhéadaithe, tá Cathair na Mart dílis don spiorad a léiríonn a ainm Gaeilge: áit a múnlaíonn pobal, trádáil, fáilteachas agus traidisiúin an iarthair.
Tá Cathair na Mart fós ar cheann de na bailte is sainiúla in Éirinn, áit a dtagann stair, tírdhreach agus cultúr le chéile gan stró.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
