Tá tuarascáil nua ó Eagraíocht Dhomhanda na Sláinte (WHO) ag tabhairt rabhadh faoi mhéadú géar domhanda ar ionfhabhtuithe (infections) in ospidéil nach n-oibríonn antaibheathaigh (antibiotics) ina gcoinne.
D’fhéadfadh iarmhairtí (consequences) tromchúiseacha a bheith ann do na hothair agus do chórais sláinte phoiblí ar fud an domhain mar gheall ar seo.
Tá an tuarascáil, Global Antibiotic Resistance Surveillance, bunaithe ar shonraí ó bhreis is 100 tír agus os cionn 23 milliún ionfhabhtú baictéarach.
Léiríonn sí go raibh thart ar dhuine as gach seisear a raibh ionfhabhtú deimhnithe sa tsaotharlann acu i 2023 nach raibh freagra ar chóireáil antaibheathach chaighdeánach.
Idir 2018 agus 2023, chaill níos mó ná 40% de na hantaibheathaigh is coitianta a n-éifeacht in aghaidh mór ionfhabhtuithe baictéaracha – lena n-áirítear iad siúd a théann i bhfeidhm ar an sruth fola, an conradh fuail agus an córas díleá (digestive system).
Tá an laghdú seo ag cur brú méadaithe ar sheirbhísí sláinte, go háirithe i dtíortha atá ag forbairt, áit a bhfuil rochtain ar chóireálacha nua teoranta.
Tá an scéal is measa maidir le baictéir gram diúltacha (gram-negative bacteria), cosúil le E. coli agus Klebsiella pneumoniae, a bhíonn i measc na gcúiseanna is coitianta le hionfhabhtuithe ospidéil.
I roinnt réigiún, tá níos mó ná 40% d’ionfhabhtuithe E. coli agus níos mó ná leath d’ionfhabhtuithe Klebsiella pneumoniae frithsheasmhach (resistant) do na hantaibheathaigh is tábhachtaí.
I gcuid den Afraic, meastar go sáraíonn an ráta frithsheasmhachta 70%, de réir WHO.
Léiríonn an tuarascáil freisin an bhagairt atá ag fás maidir le frithsheasmhacht do na hantaibheathaigh ‘is déánaí’ – cosúil le ‘carbapenems’ agus ‘fluoroquinolones’.
Nuair a chaillfidh na drugaí ríthábhachtacha seo a n-éifeacht, bíonn níos lú roghanna cóireála ag dochtúirí – rud a ardaíonn an baol go mbeidh ionfhabhtuithe nach féidir a chóireáil.
Dúirt Dr Yvan Hutin, stiúrthóir roinn frithsheasmhachta antaibheathach an WHO, go bhfuil na torthaí an-bhuartha, agus go bhfuil an méadú ar fhrithsheasmhacht ag cur cóireáil i mbaol agus ag cur beatha i gcontúirt – go háirithe i dtíortha nach bhfuil rochtain acu ar thástáil dhiagnóiseach ná ar leigheasanna nua.
Tugann an tuarascáil foláireamh freisin go n-athraíonn bailiú sonraí go mór idir tíortha.
Go minic, tá na sonraí bunaithe ar ospidéil a chóireálann cásanna tromchúiseacha, rud a d’fhéadfadh na rátaí frithsheasmhachta a mhéadú i gcomparáid leis an bpobal i gcoitinne.
Ach tá an treocht shoiléir: tá frithsheasmhacht d’antaibheathaigh ag méadú ar fud gach réigiúin.
I ndeisceart na hÁise agus sa Mheánoirthear, tá suas le duine as gach tríú hionfhabhtuithe baictéaracha frithsheasmhach. San Afraic, tá an figiúr thart ar dhuine as gach cúigear.
I 2021, bhí baictéir mar chúis le thart ar 7.7 milliún bás ar fud an domhain. Bhí frithsheasmhacht d’antaibheathaigh mar fhachtóir i beagnach 5 mhilliún díobh sin, agus níos mó ná milliún díobh mar thoradh díreach ar ionfhabhtuithe frithsheasmhacha.
Deir saineolaithe go bhfuil cuid de na hionfhabhtuithe gram diúltacha is contúirtí ag dul chun cinn níos tapúla ná forbairt antaibheathaigh nua.
Níl na drugaí nua ag teacht chuig na hothair a bhfuil gá acu leo, nó tá siad á bhforbairt rómhall.
Tá eolaithe agus oifigigh sláinte le WHO ag éileamh gníomh domhanda níos láidre.
Deir siad go bhfuil gá le faireachas níos fearr, sláinteachas feabhsaithe, vacsaíniú agus rochtain níos cothroime ar antaibheathaigh éifeachtacha.
Tugann an WHO rabhadh go bhféadfadh básanna a bhaineann le frithsheasmhacht d’antaibheathaigh méadú suas go 70% faoi 2050 má leanann na treochtaí reatha.
Críochnaíonn an tuarascáil leis an teachtaireacht: ní bagairt don todhchaí amháin í frithsheasmhacht – is fíor-bhagairt atá ag fás agus a éilíonn gníomh práinneach domhanda.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
