Tá galair a dhéanann na cnámha laga, cosúil le hoistéapóróis, ag éirí ina bhfadhb mhór sláinte in Éirinn, go háirithe i measc daoine níos sine agus mná tar éis na sos míostraithe.
Meastar go bhfuil thart ar 300,000 duine sa tír ag maireachtáil le hoistéapóróis, agus go bhfuil i bhfad níos mó i mbaol mar gheall ar easpa Vitimín D – cothaithigh atá riachtanach chun cailciam a ionsú agus cnámha láidre a choinneáil.
Creidtear go bhfuil easpa Vitimín D ag duine as gach ochtar in Éirinn, rud a théann in olcas i rith míonna dorcha an gheimhridh nuair nach mbíonn mórán gréine ann.
Le stíl maireachtála níos ciúine agus níos suaimhní, tá líon na gortuithe cnámh agus laige fhadtéarmach ag méadú ar fud na tíre.
Chun cnámha láidre a choinneáil, tá cailciam agus Vitimín D ríthábhachtach ó aois óg go seanaois.
Tá gá le cailciam ag páistí, déagóirí agus daoine óga chun cnámha láidre a thógáil, agus sroicheann siad an dlús cnámh is airde idir 25 agus 30 bliain d’aois.
Tar éis 60 bliain – agus go háirithe i rith an tsosa míostraithe – tosaíonn an dlús cnámh ag laghdú. Dá airde an dlús sin ó aois óg, is amhlaidh is fearr an chosaint níos déanaí.
Is iad táirgí déiríochta cosúil le bainne, cáis agus iógart na foinsí is fearr de chailciam, ach cabhraíonn roghanna eile cosúil le halmóinní (almonds), gránach treisithe (fortified cereals), agus bainne soighe nó almóinní freisin.
Ba chóir do dhaoine fásta iarracht a dhéanamh trí go ceithre riar (serving) de bhia saibhir i gcailciam a ithe gach lá.
Má tá an aiste bia féin gan dóthain, is féidir forlíonta cailciam a úsáid. Ach níor chóir dul thar fóir, mar d’fhéadfadh cailciam iomarcach baol galar croí nó clocha duáin a mhéadú.
Moltar gan dul thar 2,000 milleagram in aghaidh an lae ó bhia agus forlíonta le chéile.
Tá Vitimín D chomh tábhachtach céanna, mar cabhraíonn sé leis an gcorp cailciam a ionsú go héifeachtach. Moltar do dhaoine idir 1 agus 70 bliain d’aois 600 aonad idirnáisiúnta (IU) a fháil gach lá, agus 800 IU do dhaoine os cionn 70.
Is foinsí maithe iad iasc olúil cosúil le bradán agus sairdín, chomh maith le táirgí déiríochta agus sú treisithe.
Mar sin féin, tá sé deacair Vitimín D a fháil ón mbia amháin, agus glacann go leor daoine in Éirinn forlíonta, go háirithe sa gheimhreadh. Moltar forlíonadh laethúil idir 800 agus 2,000 IU.
Is féidir solas na gréine cabhrú freisin – thart ar 30 nóiméad cúpla uair sa tseachtain – ach bíonn sé sin dúshlánach in aeráid na hÉireann.
Tá gníomhaíocht fhisiciúil ríthábhachtach freisin chun cnámha a choinneáil láidir. Cabhraíonn aclaíocht a chuireann meáchan ar na cnámha – cosúil le siúl, rith agus damhsa – le dlús cnámh a thógáil agus a choinneáil.
Ba chóir do dhaoine fásta 150 nóiméad d’aclaíocht measartha déine a dhéanamh gach seachtain, agus dhá lá d’aclaíocht neart matán.
Cabhraíonn meáchain éadroma nó bandaí friotaíochta le sláinte na gcnámh sa chuid uachtarach den chorp.
Tá ról ag roghanna stíl maireachtála freisin. D’fhéadfadh caitheamh tobac, alcól iomarcach nó caiféin an dlús cnámh a laghdú.
Trí iad sin a sheachaint, fanacht gníomhach, agus aiste bia cothrom a choinneáil, laghdaítear an baol oistéapóróis agus gortuithe cnámh.
Cabhraíonn bearta simplí sa bhaile – cosúil le bróga tacaíochta a chaitheamh, solas oíche a úsáid, agus na hurláir a choinneáil ghlan – le titimí a sheachaint, rud atá ina chúis mhór le gortuithe cnámh i measc daoine níos sine.
Moltar scananna dlús cnámh do bhan os cionn 65 agus fir os cionn 70, ach d’fhéadfadh daoine i mbaol níos airde – cosúil le daoine le diaibéiteas, fadhbanna díleácha, nó stair theaghlaigh le hoistéapóróis – tástáil a fháil níos luaithe.
Tugann braite luath seans cóireála chun cnámha a neartú agus caillteanas cnámh a mhoilliú.
Ní fadhb do bhan amháin í oistéapóróis. Bíonn fir thíos léi freisin, go háirithe le haois, ach is minic nach mbíonn sí á diagnóis go leor.
In Éirinn, áit a mbíonn solas an ghrian gann agus leibhéil Vitimín D íseal sa gheimhreadh, tá gá le níos mó aire a thabhairt do shláinte na gcnámh.
Trí aiste bhia níos fearr, gluaiseacht rialta, agus cúram coisctheach simplí, is féidir gortuithe a laghdú agus dul in aois níos sláintiúla a chinntiú do chách.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
