Is cúis mhór é cailliúint nádúrtha do matáin ar shoghluaisteachta laghdaithe agus riosca titime i measc daoine scothaosta — ach tá rudaí ann is féidir leat a dhéanamh chun cosc a chur ar sin tarlú.
Le himeacht ama, ní fhreagraíonn matáin chomh héifeachtach sin don chleachtadh, rud a chuireann moill ar dhul chun cinn.
Ach léiríonn staidéar gur féidir le daoine ina 60idí, 70idí agus fiú 80idí mais matán agus neart a fháil fós má leanann siad clár traenála friotaíochta (resistance) go rialta.
Traenáil agus matáin
Cuireann traenáil fhriotaíochta — ag baint úsáide as meáchain, meáchan coirp nó bandaí friotaíochta — matáin faoi bhrú rialaithe.
Spreagann sé seo fás, neart, agus feabhas ar chothromaíocht agus comhordú. Cabhraíonn sé freisin le sláinte ghinearálta trí leibhéil siúcra fola a rialú, athlasadh a laghdú agus baol galair mar dhiaibéiteas cineál 2 agus galar croí a ísliú.
Fiú feabhsuithe beaga i neart is féidir leo gnáthghníomhaíochtaí laethúla a dhéanamh níos fusa — mar shampla éirí as cathaoir, málaí siopadóireachta a iompar, nó staighre a dhreapadh.
Tá cothabháil matán nasctha le baol íseal gortaithe agus saol níos gníomhaí agus níos faide.
Ag cur tús leis
Do thosaitheoirí, is é an freagra ná comhsheasmhacht agus dul chun cinn mall. Molann treoirlínte sláinte oibriú ar gach príomhghrúpa matán ar a laghad faoi dhó sa tseachtain.
Ba chóir go mbeadh roinnt sraith do gach grúpa, le méaduithe beaga ar fhriotaíocht nó ar athrá le himeacht ama.
Molann go leor saineolaithe tosú faoi mhaoirseacht ó oiliúnóir cáilithe nó fisiteiripeoir, go háirithe do dhaoine scothaosta.
Laghdaíonn teicníc cheart baol gortaithe agus cinntíonn sé go ndéantar gach gluaiseacht go sábháilte agus go héifeachtach. De réir mar a mhéadaíonn muinín agus neart, is féidir an leibhéal deacrachta a choigeartú chun dul chun cinn leanúnach a chothú.
Cothú agus téarnamh (Nutrition and recovery)
Teastaíonn níos mó ná aclaíocht chun matán a thógáil agus a chothabháil. Tá cothú cuí — go háirithe próitéin — ríthábhachtach.
Is minic go mbíonn gá le níos mó próitéin ag daoine scothaosta ná ag daoine óga chun cabhrú leis an gcorp fíochán matán a dheisiú agus a fhás.
Tacaíonn béilí cothrom le foinse mhaith próitéine, mar fheoil trua (lean meat), iasc, déiríocht, pónairí nó tofu, leis an bpróiseas seo.
Tá nósanna téarnaimh maithe thábhachtach freisin. Cabhraíonn codladh maith, hiodráitiú, agus laethanta scíthe idir seisiúin aclaíochta le matáin athfhorbairt agus neartú.
Seo an méid a léiríonn an fhianaise dúinn
Tá taighde tar éis a léiriú gur féidir le daoine sna 80idí neart agus mais matán suntasach a fháil tar éis cúpla mí de thraenáil fhriotaíochta.
Tá méaduithe os cionn 40% i méid agus neart matán taifeadta ag roinnt daoine scothaosta. Feabhsaítear freisin cothromaíocht, luas siúlta, agus gluaiseacht ghinearálta.
Cuireann na torthaí seo in aghaidh an chreidimh go gciallaíonn dul in aois meath fisiciúil go huathoibríoch. Cé go dtógann sé níos mó ama neart a thógáil, coinníonn an corp an cumas dul i dtaithí agus feabhsú ag beagnach aon aois.
Cad is Cóir a Dhéanamh
De réir mar a théann daonra na hÉireann in aois, deir saineolaithe gur chóir breathnú ar chothabháil matán mar sprioc sláinte thábhachtach — ní hamháin don aclaíocht, ach don chaighdeán saoil.
Le hiarracht rialta agus an tacaíocht cheart, ní gá go gciallódh dul in aois lagú. Is féidir neart a thógáil arís ag aon chéim den saol.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
