Nuair a bhuail TD de chuid Fhianna Fáil John McGuinness le Micheál Martin agus Simon Harris i dTeach Laighean Dé Céadaoin, thug sé barróg (hug) dóibh.
Agus ansin dúirt an TD as Ceatharlach-Cill Chainnigh (Carlow-Kilkenny): ‘Thug mé rogha díobh, ach níor ghlac sibh é. Anois tá an méid a rinne sibh bainte amach agaibh.’
Bhí sé ag magadh ach bhí teachtaireacht thromchúiseach ag baint leis.
Sheas an tUasal McGuinness mar iarrthóir ar oifig an Ceann Comhairle, atá anois i seilbh an TD Neamhspleách Verona Murphy.
Lá crua a d’fhulaing sí Dé Céadaoin, nuair a tionóladh an Dáil nua. Chuir sí ar fionraí (suspended) faoi dhó é, agus sa deireadh theip ar an Uasal Martin a bheith tofa mar Thaoiseach agus níor bunaíodh rialtas.
Chuir an Freasúra isteach ar an Dáil mar gheall ar phleananna chun cuid dá gcuid ama cainte a thabhairt do lucht tacaíochta an rialtais – agus, oíche Chéadaoin, tuigeadh go bhfuil an dá thaobh réidh le comhaontú a dhéanamh.
Chiallódh sé sin nach féidir le Teachtaí Dála a thacaíonn leis an Rialtas a bheith i ngrúpaí teicniúla an Fhreasúra.
Cén fáth mar sin go raibh a leithéid de lá leis an Dáil trína chéile?
Tá ról Ms Murphy – an chéad Cheann Comhairle baineann riamh – lárnach sa scéal.
Bhí an comhaontú chun Ceann Comhairle a tofa lárnach sa chomhaontú chun comhrialtas a bhunú idir Fhianna Fáil, Fhine Gael agus na Neamhspleáigh Réigiúnacha.
Mar gheall air sin bhí an Grúpa Neamhspleách Réigiúnach sásta le dhá aireacht sárshóisearacha (super-junior ministries) agus trí aireacht sóisearacha (junior ministries), rud a d’fhág suíochán Comh-Aireachta (Cabinet) breise d’Fhianna Fáil agus d’Fhine Gael.
Mar sin féin, tháinig sraith imeachtaí sa Dáil Dé Céadaoin dá bharr, rud a chuir moill ar fhilleadh an Uasail Martin mar Thaoiseach.
Thug fear a bhí mar Aire sa rialtas deireanach, Roderic O’Gorman, tuairim spéisiúil.
‘Dúirt mé, le linn an toghcháin, go mbeadh rialtas a bheadh ag brath ar Neamhspleáigh neamhsheasmhach(unstable). Níor shíl mé nach mbeadh sé in ann fiú Taoiseach a thoghadh,’ a dúirt an t-aon Teachta Dála de chuid an Chomhaontais Ghlais atá fágtha sa Dáil nua.
Thosaigh an t-achrann sa Dáil seachtain ó shin.
Níos lú ná 24 uair an chloig tar éis comhaontú an Chláir don Rialtas (Programme for Government), tugadh le fios go raibh ceathrar ball den ghrúpa Neamhspleách Réigiúnach nach bhfuair post mar Airí ag iarraidh suí ar bhinsí an Fhreasúra (Opposition).
Chiallódh sé sin níos mó ama labhartha do lucht tacaíochta an rialtais sin, rud a chiallódh níos lú ama cainte don Fhreasúra, arb é an post atá acu an rialtas a thabhairt cuntasach.
Chuir Teachtaí Dála de chuid Shinn Féin, an Lucht Oibre agus na Daonlathaithe Sóisialta in iúl go gasta go raibh Michael Lowry ag an mbord idirbheartaíochta (negotiations) le Fianna Fáil agus Fine Gael – agus gur tuairiscíodh é mar cheannaire ar ghrúpa na Neamhspleáigh Réigiúnacha, agus mar sin bhí sé an-tábhachtach i gcomhaontú an Clár don Rialtas.
Bhí an tUasal Lowry tar éis Ms Murphy a ainmniú don ról mar Cheann Comhairle, agus tugadh an teideal ‘kingmaker’ an Chomhrialtais air.
Ba é freagra an Uasail Martin ar imní an Fhreasúra an deireadh seachtaine seo caite ná: ‘Níl mórán suim agam sna rudaí seo… agus ní dóigh liom go bhfuil an pobal ach an oiread.’
Sin iad na himeachtaí a tháinig roimh oscailt na Dála Dé Céadaoin.
Thosaigh sé leis an moladh cead a thabhairt do na Teachtaí Dála Neamhspleácha Réigiúnacha, Barry Heneghan, an tUasal Lowry, Danny Healy-Rae agus Gillian Toole suí mar Fhreasúra, agus ina dhiaidh sin ainmneofaí an tUasal Martin mar Thaoiseach.
Níor éirigh leis an gCeann Comhairle ach dul trí mhír amháin – paidir na Dála a rá – sula raibh an Dáil trína chéile.
D’fhógair Ms Murphy a cinneadh cead a thabhairt do na Teachtaí Dála Neamhspleácha Réigiúnacha suí ar bhinse an Fhreasúra agus an Rialtais araon.
Dúirt sí go raibh sé sin sealadach (temporary) agus go gcinnfeadh sí ar réiteach buan níos déanaí.
Dhiúltaigh Teachtaí Dála an Fhreasúra glacadh leis sin, áfach. Nuair a léigh Príomh-Aoire (Chief Whip) an Rialtais Hildegarde Naughton Ord Gnó (Order of Business) an lae, dúirt Pearse Doherty ó Shinn Féin: ‘Ní aontaíodh. Is magadh é seo.’
‘Murab ionann agus a bhfuil le rá ag an Taoiseach nua, tá fearg ar an bpobal faoi seo,’ a dúirt príomh-aoire an Lucht Oibre, Duncan Smith.
‘Agus ba mhaith liom go gcuirfeadh tú, a Cheann Comhairle, spriocdháta le chéile maidir le cathain a dhéanfaidh tú breithniú ar an ábhar seo atá ar mhaithe leis an bparlaimint ar fad.’
Chuir comhaltaí an fhreasúra in aghaidh ghníomhartha an Ceann Comhairle agus cuireadh a seasamh faoi cheist freisin.
Dúirt Richard O’Donoghue ó Independent Ireland gur ‘coinbhleacht leasa (conflict of interest) a bhí i gceist’.
Faoi dheireadh chomhairligh (advised) Peter Finnegan, cléireach na Dála, di an Dáil a chur ar fionraí (suspend).
Le linn lá argóinte is cosúil go raibh comhaontú ann, ach tháinig deireadh leis nuair a d’ardaigh Teachtaí Dála an Fhreasúra in aontíos.
Shiúil Ivana Bacik, ceannaire an Lucht Oibre, amach as an Dáil sula bhféadfadh Ms Murphy é a chur ar fionraí ar feadh an uair deireanach.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
