Bhí Oíche Shamhna faoi bhagairt ón Eaglais Chaitliceach ach shábháil eisimircigh (emigrants) Éireannacha go Meiriceánach é, dar le saineolaí oidhreachta (heritage).
Labhair Cliona Purcell, an coimeádaí (curator) músaem is óige in Éirinn, faoi na rudaí a tharla i ndáiríre le linn na féile págánach Oíche Shamhna.
Agus í ag teacht tar éis don cheoltóir Róis labhairt faoi na fíor-imeachtaí a bhí ag dúiseacht na bPágánach, dá albam nua Mo Léan.
Dúirt Cliona, atá 29 bliain d’aois, go ndearna an Eaglais iarracht fáil réidh le seanfhéile na Samhna, a mharcáil go traidisiúnta deireadh shéasúr an fhómhair agus tús an gheimhridh, nó ‘am dorcha’ na bliana.
‘Chuir an Eaglais in aghaidh na cleachtais phágánacha a bhain le Samhain. Rinne siad iarracht deireadh a chur le míreanna págánacha mar ólachán, féasta agus cluichí,’ a dúirt sí.
Is í an príomhchoimeádaí ag iarsmalann Mhaoin Phort Láirge (Waterford Treasures museums) agus dúirt sí go raibh an Eaglais ‘i gcónaí ag cur laethanta saoire traidisiúnta lena gceiliúradh féin’.
Bhain Oíche Shamhna níos déanaí le Lá Fhéile na Naomh Uile (All Saints Day) ag an Eaglais Chaitliceach tar éis iarrachtaí na hEaglaise Samhain a athbhrandáil.
Tugtar ‘All Hallows Day’ freisin ar an bhféile Chríostaí, a gceiliúrtar den chéad uair in Éirinn sa 9ú haois.
Bíonn sé ar siúl ar 1 Samhain, le ‘All Hallows Eve’ a cheiliúradh ar an lá céanna le hOíche Shamhna.
Dúirt Cliona: ‘Níl an Eaglais le buíochas a ghabháil as fás Oíche Shamhna – is a mhalairt ar fad atá ann.
‘Saoire phágánach atá ann go mór mór agus bhí sé ar aon dul le Lá Fhéile na Naomh Uile.’
Leathnaigh Samhain agus nósanna eile as Éirinn trí imirce mar a thug an diaspóra a dtraidisiúin leo.
Rinneadh Samhain a cheiliúradh den chéad uair i Meiriceá go luath sa 19ú haois, nuair a tháinig na milliúin eisimirce Éireannach ann, go háirithe tar éis an Ghorta Mhóir.
‘Is meascán cultúrtha í Meiriceá, a bhfuil an oiread sin traidisiúin éagsúla aici, ach tháinig an-tóir ar Oíche Shamhna,’ a dúirt Cliona. ‘Bhí sé gan choinne gur fhás sé an oiread sin.’
Tháinig an-tóir ar an bhfeiniméan ‘trick or treat’ i Meiriceá sna 1940í agus 1950idí nuair a tháinig deireadh leis an gciondáil (rationing) i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda.
Spreag tionscal na scannán an nós freisin agus i 1952 tháirg Disney cartún dar teideal Trick or Treat, ina raibh Donald Duck.
Dúirt Cliona: ‘Thug an tóir a bhí ar Oíche Shamhna i Meiriceá saol nua dó. Tá sé tagtha ar ais trasna an Atlantaigh anois.
‘Tugadh na traidisiúin go dtí na Stáit Aontaithe agus thug na Stáit Aontaithe ar ais dúinn anois iad, cé go bhfuil siad athraithe beagán.
‘Is sampla iontach de seo é an “pumpkin”. Thug na Meiriceánaigh é seo isteach as “Jack O’Lantern”, a raibh tús an-chosúil leis ach nach bhfuil ann anois ach mar mhaisiú íocónach.’
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
