Tá go leor tráchtaireachta i gcodanna de na meáin le déanaí, cuid mhaith acu magúil, faoi neodracht na hÉireann agus diúltú mhuintir na hÉireann tacú le forbairtí ollmhóra tionscail mhíleata.
Maíonn siad nach bhfuil Éire ag cur lena cosaint féin, agus le cosaint na hEorpa, de réir a sainmhínithe féin ar a bhfuil de dhíth. Mar sin féin, ar an lá ba thábhachtaí i stair na hEorpa, ba é ionchur na hÉireann a shábháil na Comhghuaillithe (Allies) ó thubaiste ollmhór.
Osclaítear an scannán nua, Pressure – ina bhfuil roinnt réaltaí Éireannacha – i seomra atá lán de dheatach toitíní agus teannas.
Sna huaireanta fada roimh ionradh stairiúil na Normainne (Normandy), tá ceannairí sinsearacha na gComhghuaillithe (Allies) i mbun díospóireachta faoi rud amháin nach bhfuil smacht acu air: an aimsir.
Tá cinniúint an fheachtais mhíleata is mó riamh ag brath ar réamhaisnéis amháin.
I gcroílár an scéil sa scannán tá an Grúp-Chaptaen James Stagg, an meitéareolaí Briotanach a raibh sé de chúram air comhairle aimsire a chur faoi bhráid an Ghinearáil Dwight D. Eisenhower.
Is scéal láidir drámatúil é, agus tá sé bunaithe den chuid is mó ar fhírinní stairiúla.
Tá nasc láidir Éireannach leis an scannán freisin. Glacann Andrew Scott ról James Stagg. Tá Kerry Condon le feiceáil mar Chaptaen Kay Summersby, cúntóir Eisenhower.
Ach ní insítear an scéal iomlán in Pressure.
Ní léirítear sa scannán go dtosaíonn an réamhaisnéis chinniúnach a chuir moill ar ionradh Lá an Chinnidh (D-Day) – agus a shábháil an feachtas ó thubaiste – i bhfad ó cheanncheathrú na gComhghuaillithe.
Thosaigh sé ar imeall thiar na hEorpa, ag stáisiún aimsire beag ag suíomh An Fhóid Duibh (Blacksod), gar do Bhéal an Mhuirthead (Belmullet) i gContae Mhaigh Eo. Is ansin a tháinig Ted Sweeney, Éireannach, ar eolas ríthábhachtach. Ach níl aon ról aige sa scannán seo.
Agus mura mbeadh tuairisc Sweeney ann, ní bheadh an réamhaisnéis cheart ag Stagg lena cur os comhair Eisenhower.
Tá Pressure bunaithe ar dhráma stáitse le David Haig agus leanann sé an cuntas stairiúil i bpríomhghnéithe an scéil. Bhí easaontas mór idir réamhaisnéiseoirí aimsire Briotanacha agus Meiriceánacha i dtús mhí an Mheithimh 1944.
Chreid réamhaisnéiseoirí Meiriceá go bhfeabhsódh an aimsir an 5 Meitheamh, an dáta a bhí beartaithe don ionradh. Thug réamhaisnéiseoirí na Breataine rabhadh faoi stoirm Atlantach thromchúiseach.
Bhí ar Stagg, a raibh an fhreagracht deiridh air, an fhianaise ar fad a mheá. Thacaigh sé leis an tuairim níos cúramaí agus mhol sé moill a chur ar an ionradh. Ghlac Eisenhower leis an gcomhairle sin agus cuireadh an t‑ionradh siar 24 uair an chloig.
Tháinig an stoirm mar a tuaradh. Ar an 5 Meitheamh, bhuail gaotha láidre agus farraigí garbha an mhuir. Dá mbeadh an t‑ionradh tosaithe an lá sin, bheadh tubaiste uafásach ann.
Ar an 6 Meitheamh, áfach, tharla aimsir níos fabhraí, rud a chuir ar chumas an t-ionradh tarlú.
Go dtí an pointe sin, tá an scannán sách dílis don stair. An rud a dhéanann sé a shimpliú, áfach, ná bunadh na fianaise ba thábhachtaí.
Tháinig an leid chriticiúil faoin stoirm ón Atlantach. I 1944, ní raibh satailítí, samhlacha ríomhaire ná réamhaisnéisí fadraoin ann. Bhí meitéareolaíocht bunaithe ar bhreathnuithe (observations) dromchla, ar léamha brú aeir, ar threo na gaoithe, agus ar thaithí ghairmiúil. Dá luaithe a d’aimsítí stoirm, is amhlaidh is fearr an tuar.
Sin é an fáth a raibh suíomh An Fhóid Duibh (Blacksod) chomh tábhachtach.
Bhí sé ar cheann de na pointí breathnóireachta talún ba thábhachtaí san Eoraip. Thabharfaí faoi deara ann den chéad uair na córais aimsire a bhainfeadh amach an Bhreatain agus Muir nIocht (English Channel) níos déanaí.
Ar feadh na mblianta, bhí comhaontú ann chun sonraí meitéareolaíochta a roinnt idir Éire agus an Bhreatain, agus leanadh leis sin le linn an Dara Cogadh Domhanda, ainneoin neodracht oifigiúil na hÉireann.
Go luath i mí an Mheithimh 1944, bhí Ted Sweeney ag obair ag stáisiún aimsire An Fhóid Duibh, in éineacht le Maureen Flavin, a phós sé níos déanaí. Ar an 3 Meitheamh, thug Sweeney faoi deara titim ghasta sa bharaiméadar, mar aon le gaotha ag neartú agus báisteach ag dul i méid – comharthaí soiléire stoirme Atlantacha ag teacht isteach.
Seoladh an tuairisc go dtí an Bhreatain agus tharraing siad aird air láithreach. Ní raibh sé mar an gcéanna leis an dearcadh níos dearfaí a bhí ag roinnt foinsí Meiriceánacha.
Ag ceanncheathrú na gComhghuaillithe, thug James Stagg suntas faoi leith don fhaisnéis ó stáisiún aimsire An Fhóid Duibh. Ba í an comhartha ba luaithe agus ba shoiléire go raibh stoirm mhór ag druidim ón Atlantach.
Nuair a chuir Stagg comhairle ar Eisenhower an 4 Meitheamh, mhínigh sé go mbeadh na dálaí an‑chontúirteach an lá ina dhiaidh sin, ach go bhféadfadh feabhas gearr theacht ina dhiaidh. Ba é Eisenhower a rinne an cinneadh deiridh, agus roghnaigh sé moill a chur ar an ionradh.
Tá ról stáisiún aimsire An Fhóid Duibh deimhnithe arís agus arís eile ag Met Éireann, i gcuimhní cinn Stagg féin, agus i saothar staraithe comhaimseartha. Mar sin féin, d’fhan Ted Sweeney anaithnid don chuid is mó den domhan ar feadh i bhfad.
Is é sin an fáth go bhfuil a easpa in Pressure suntasach.
Tá fócas cúng an scannáin intuigthe ó thaobh na drámaíochta de. Is scéal é faoi chinnteoireacht ag an leibhéal is airde. Ach trí neamhaird a dhéanamh ar Sweeney, cuirtear leis an tuiscint mhícheart gurb i seomraí comhairle amháin a tharlaíonn cuimhneacháin chinntitheacha staire, agus nach mbíonn ról criticiúil ag na gnáthdhaoine i bpoist iargúlta.
Níor thug Ted Sweeney comhairle do Eisenhower. Rinne sé rud i bhfad níos bunúsaí agus níos tábhachtaí: rinne sé a bhreathnóireacht go cúramach, chuir sé muinín ina uirlisí, agus rinne sé tuairisciú cruinn macánta.
Trína dhíriú agus a ghairmiúlacht, thug sé an mhuinín do James Stagg seasamh in aghaidh guthanna níos cumhachtaí agus moill a mholadh.
D’admhaigh Stagg féin ina dhiaidh sin tábhacht na mbreathnuithe ar imeall an Atlantaigh. Gan iad, ní bheadh ann ach buille faoi thuairim.
Ar an lá, tháinig an ranníocaíocht ba thábhachtaí ón duine is faide ón gcumhacht.
Níor thaistil Ted Sweeney go dtí an Normainn riamh. D’fhan sé i Maigh Eo tar éis an chogaidh agus mhair sé saol measartha.
Sa lá atá inniu ann, cuireann plaic ag suíomh An Fhóid Duibh i gcuimhne ról an stáisiúin aimsire sa chinneadh maidir leis an ionradh. Is cuimhneachán ciúin é – agus oireann sin do laoch ciúin.
Agus Pressure ag tabhairt aird nua ar dhráma meitéareolaíochta an ionraidh, is ceart cuimhneamh ar an bhfear a sheas ar imeall an Atlantaigh agus a chonaic an stoirm ag teacht sula raibh a fhios ag éinne eile. Tuairisc amháin, lá amháin i mí an Meitheamh, agus d’athraigh sé cúrsa stair an domhain.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
