Nuair a shuigh mé i seomra ríomhaireachta ar scoil den chéad uair le páistí eile, ag tapáil cúpla líne ar mhéarchlár, níor thuig aon duine againn cé chomh hiomlán is a mhúnlódh na ceachtanna luatha sin an domhan a rabhamar ag dul isteach ann.
Cheapamar go rabhamar ag foghlaim rud beag agus teicniúil. I ndáiríre, bhíomar á n-ullmhú do thodhchaí nach bhféadfaimis a shamhlú go fóill.
Tá páistí ag an tairseach chéanna sin, ach an uair seo is í an teicneolaíocht AI sa lá atá inniubh ann, agus tá luas an athraithe i bhfad níos tapúla.
D’fhoghlaimíomar scileanna digiteacha tráth toisc go raibh ríomhairí ag tosú ag athmhúnlú an chaoi a n-oibríonn agus a fhoghlaimíonn daoine.
Anois tá an AI ag déanamh an rud céanna, ach níos tapúla agus níos doimhne.
Nílimid ach ag tosú ag tuiscint cé chomh domhain is atá sé ag leabú isteach sa saol laethúil agus cé chomh suntasach is a bheidh a thionchar ar ár bpáistí.
Ní mór dúinn a bheith macánta linn féin freisin agus a admháil go bhfuil saol ár bpáistí á mhúnlú cheana féin ag an AI.
Tá rochtain ag leanaí cheana féin ar na huirlisí seo agus, gan ár dtreoir, tá siad ag tosú ag brath orthu ina saol laethúil agus ina gcuid oideachais araon.
Fuair suirbhé sa Bhreatain amach i 2024 gur úsáid breis is 77% de dhaoine óga idir 13 agus 18 mbliana d’aois AI giniúnach, agus go raibh seans beagnach dhá oiread níos mó ag daoine óga ná daoine fásta go mbeadh siad á húsáid.
Ba iad na húsáidí is coitianta ná cabhrú le hobair bhaile agus siamsaíocht.
Tá tacaíocht láidir ann freisin chun aghaidh a thabhairt ar an méadú ar úsáid AI.
Léirigh suirbhé Éireannach, a rinne Comhairle Náisiúnta na dTuismitheoirí (National Parents’ Council) i mí Lúnasa 2025, gur thacaigh breis is 77% de thuismitheoirí le múineadh do leanaí conas a oibríonn AI agus conas é a úsáid go freagrach. Tá oibleagáid orainn dul chun tosaigh air seo.
Tá AI ag athrú cheana féin an chaoi a ndéanann páistí taighde, scríobh, staidéar agus réiteach fadhbanna, go minic le beagán treorach nó gan aon treoir ar chor ar bith.
Cibé acu is maith linn é nó nach maith, beidh ról ollmhór ag AI i gcaoi a mairfidh agus a n-oibríonn an chéad ghlúin eile.
Díreach mar a d’athraigh ríomhairí an méid a bhí de dhíth orainn a fhoghlaim, tá AI ag déanamh an rud céanna anois ach ar luas i bhfad níos mó.
Sin é an fáth gur cheart ranganna tiomnaithe AI a thabhairt isteach agus a bheith mar an chéad chéim eile chun páistí a ullmhú don saol atá le teacht.
Faoi láthair, dírítear ar fhoghlaim AI ar fud an chórais oideachais seachas trí ranganna tiomnaithe.
Tá litearthacht dhigiteach agus AI leabaithe trasna ábhair scoile ar nós Béarla agus Oideachas Sóisialta, Pearsanta agus Sláinte (OSPS, Social, Personal and Health Education) agus tá rannpháirtíocht níos sainráite ar fáil i réimsí roghnacha ar nós Litearthacht sna Meáin Dhigiteacha agus Eolaíocht Ríomhaireachta na hArdteistiméireachta.
Léiríonn na bearta seo dul chun cinn dearfach. Ach tá deis againn dul níos faide.
Trí thógáil ar an dul chun cinn atá déanta cheana féin, is féidir linn a chinntiú go bhfuil an treoir atá de dhíth ar dhaoine óga chun ceann de na huirlisí is cumhachtaí a cruthaíodh riamh a úsáid le muinín agus le cúram.
Chuideodh sé le cinntiú go bhfuil ár leanaí feistithe i gceart don saol ina bhfuil siad ag fás aníos agus réidh chun an leas is fearr a bhaint as na deiseanna a chuireann AI i láthair.
Ba cheart do na ranganna seo a mhúineadh do dhaltaí conas ábhar a ghintear ag AI a aithint, rud a mbíonn deacrachtaí ag go leor daoine fásta fiú a dhéanamh.
Ba cheart dóibh aghaidh a thabhairt freisin ar úsáid eiticiúil AI, lena n-áirítear freagracht, claonadh agus cuntasacht.
Ní hamháin go gcaithfidh daltaí tuiscint a fháil ar a bhfuil AI in ann a dhéanamh, ach a theorainneacha, a rioscaí agus iarmhairtí mí-úsáide.
Chomh tábhachtach céanna, ba chóir go léireodh na ranganna seo do pháistí conas úsáid a bhaint as an AI mar uirlis tacaíochta, ní mar aicearra ná mar ionadach ar smaointeoireacht, ach mar chúnamh don fhoghlaim a chomhlánaíonn cruthaitheacht, smaointeoireacht chriticiúil agus obair neamhspleách.
Ní mór don oideachas seo suí taobh le hoibleagáidí soiléire atá ar chuideachtaí teicneolaíochta chun coimircí a chur i bhfeidhm, agus ar an Rialtas chun a chinntiú go gcomhlíontar na hoibleagáidí sin.
Díreach mar a d’athraigh áireamháin (calculators) agus ríomhairí an chaoi a bhfoghlaimíonn mic léinn matamaitic agus taighde, athróidh an Intleacht Shaorga an chaoi a bhfoghlaimíonn mic léinn i ngach ábhar.
Tá an t-athrú sin ar siúl cheana féin, agus ní chuirfidh sé moill air má chuirtear i gcéill go bhfuil a mhalairt i gceist.
Más rud ar bith é, tá an baol ann go bhfágfaidh sé mic léinn Éireannacha gan ullmhú don mhéid atá le teacht.
Mar sin ní hé an cheist: An mbaineann an AI lenár gcóras oideachais? Déanann sé amhlaidh cheana féin.
Is í an ceist ná: An múinfimid dár leanaí conas í a úsáid i gceart, nó an bhfágfaimid leo í a réiteach leo féin?
Mar a dúirt an t-iarThaoiseach Seán Lemass: ‘Ní féidir leat gan a bheith páirteach don todhchaí.’
Ach mura ngníomhóimid anois, ní hé an teicneolaíocht a fhágfaidh ár leanaí ina ndiaidh, ach ár leisce féin.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
