Úsáidtear sinséar (ginger) mar leigheas nádúrtha le haghaidh fadhbanna díleácha (digestion) le céadta bliain, agus tá sé fós coitianta.
In Éirinn, is minic a fhaightear sinséar i gcistineacha baile, i dtae luibhe (herbal) agus i bhforlíon (remadies) thar an gcuntar, go háirithe le linn míonna an gheimhridh nuair a bhíonn slaghdáin, fadhbanna le boilg agus masmas (nausea) níos coitianta.
Cé go bhfeictear sinséar go minic mar leigheas traidisiúnta nó tíre, tugann taighde nua-aimseartha le fios go bhfuil fíorbhuntáistí sláinte aige, go háirithe maidir le compord díleá (digestion).
Ceann de na húsáidí is cáiliúla atá ag sinséar ná maolú a dhéanamh ar mhasmas agus urlacan (vomiting). Léiríonn staidéar, cé go mbíonn siad beag go minic, gur féidir le sinséar a bheith cabhrach i gcásanna áirithe, lena n-áirítear tinneas maidine le linn toirchis, masmas de bharr ceimiteiripe agus masmas tar éis obráide.
Mar gheall air seo, tá an-tóir ar fhorlíonta sinséir mar rogha mhín, saor ó dhrugaí do dhaoine a bhfuil deacrachtaí acu leis na hairíonna (symptoms) seo.
Oibríonn sinséar trí dhá chomhdhúil nádúrtha, sinséaról (gingerol) agus ‘shogaol’. Tá na comhdhúile seo freagrach as blas spíosrach an tsinséir agus creidtear go mbíonn tionchar acu ar chonairí (pathways) sa ghoile agus san inchinn atá nasctha le masmas.
Go simplí, is cosúil go laghdaíonn siad comharthaí a spreagann freagairt urlacan an choirp. Tugann roinnt fianaise le fios freisin go bhféadfadh sinséar cabhrú trí luasghéarú a dhéanamh ar cé chomh tapa agus a fholmhaíonn an bolg, rud a fhéadann mothúcháin ata (swelling) agus míchompord a laghdú.
Úsáideadh fréamh shinséir triomaithe i bhfoirm fhorlíonta, seachas bianna nó deochanna, i bhformhór an taighde ar shinséar agus masmas.
Tugann na torthaí le fios gur féidir le dáileoga idir 500 agus 1,500 milleagram in aghaidh an lae comharthaí masmas a laghdú i roinnt daoine, cé nach laghdaíonn siad urlacan féin i gcónaí.
Tá sé léirithe freisin go gcabhraíonn sinséar le daoine atá ag dul faoi cheimiteiripe níos lú masmas a fháil nuair a thógtar iad go laethúil thar roinnt laethanta.
Tá níos lú taighde ar shinséar le haghaidh masmas gearrthéarmach de bharr míolta boilg, póit (hangovers) nó tinneas gluaisne – fadhbanna coitianta sa saol laethúil – ach úsáidtear sinséar go forleathan fós chun na gcríoch seo.
Toisc go bhfuil sé sábháilte i gcoitinne, braitheann go leor daoine gur fiú triail a bhaint as, go háirithe sula dtéann siad ar chógas.
Tugann fianaise nua le fios go bhféadfadh sinséar cabhrú le fadhbanna díleácha eile freisin. Fuair staidéar beag amach gur fheabhsaigh sinséar comharthaí dispeipse feidhmiúla, cineál mídhíleá ainsealach (chronic indigestion).
Thuairiscigh saineolaithe níos lú dó croí (heartburn), pian bhoilg uachtarach, brathanna dóite agus iomláine mhíchompordach tar éis béilí.
Is gnách na hairíonna seo in Éirinn, áit a bhfuil rátaí ard díleá agus aife (reflux), agus is minic a bhaineann siad le strus, aiste bia agus tomhaltas alcóil.
Tá sinséar ar fáil i mórán foirmeacha, lena n-áirítear fréamh úr, spíosra púdraithe, tae, losainní (lozenges), deochanna súilíneacha agus capsúil.
Mar sin féin, is féidir leis an méid sinséir i mbianna agus i ndeochanna a bheith an-éagsúil. Cuireann forlíonta dáileog níos iontaofa ar fáil agus d’fhéadfadh sé a bheith níos éasca do dhaoine nach maith leo blas láidir sinséir.
Is é an dáileog a mholtar go coitianta le haghaidh masmas ná thart ar 500 milleagram a thógtar faoi dhó sa lá, cé gur chóir do dhaoine lipéid táirgí a sheiceáil i gcónaí agus tosú le méideanna níos ísle.
D’fhéadfadh táirgí blas sinséir amhail tae, milseáin agus leann sinséir (ginger ale) sólás a sholáthar, ach is minic a bhíonn méideanna réasúnta beaga sinséir fíor iontu. D’fhéadfadh cuid acu a bheith ag brath den chuid is mó ar bhlas seachas ar an bhfréamh féin.
Tá sé tábhachtach lipéid a léamh, go háirithe toisc gur féidir le roinnt táirgí a bheith ard i siúcra breise freisin, rud a d’fhéadfadh comharthaí díleácha a dhéanamh níos measa.
Go ginearálta, meastar go bhfuil sinséar sábháilte d’fhormhór na ndaoine agus nach bhfuil mórán fo-iarsmaí aige. D’fhéadfadh roinnt daoine éifeachtaí éadroma a thabhairt faoi deara amhail dó croí.
Mar sin féin, ba chóir d’aon duine atá ag glacadh tanaitheoirí fola (blood thinners) nó cógais le haghaidh brú fola nó diaibéiteas labhairt le dochtúir nó le cógaiseoir sula n-úsáideann siad sinséar go rialta.
Tríd is tríd, is rogha íseal-riosca, inacmhainne é sinséar a bhfuil buntáistí fíor-acmhainneachta aige. Cé nach leigheas ar gach fadhb é, is féidir leis a bheith ina chuid úsáideach de bhainistiú masmas agus míchompord díleá, rud a fhágann gur breis luachmhar é do ghnáthaimh sláinte laethúla in Éirinn.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
