Tá Uachtarán CLG, Jarlath Burns, tar éis labhairt amach faoin RUC agus faoi bhaill den arm Briotanach a chuir sceimhle ar mhuintir na háite ó thuaidh den teorainn agus a thacaigh le heagraíochtaí sceimhlitheoireachta dílseoirí.
Bhí Burns ag labhairt ag comóradh do mhuintir na háite a maraíodh in ionsaí sceimhlitheoireachta in Ard Mhacha Theas 50 bliain ó shin.
Bhí dhá bhigil (vigils) Dé hAoine chun comóradh a dhéanamh ar chúigear duine áitiúla a maraíodh in ionsaithe sceimhlitheoireachta ag sceimhlitheoirí dílseoirí a raibh tacaíocht na seirbhísí slándála Briotanacha acu ar an 19 Nollaig 1975.
Maraíodh Hugh Watters, 60, agus Jack Rooney, 62, in ionsaí buama ag Kay’s Tavern ar Shráid Crowe i nDún Dealgan, Co. Lú.
Agus maraíodh Trevor Bracknell, 32, Patsy Donnelly, 24, agus Michael Donnelly, 14, in ionsaí gunna agus buama i sráidbhaile Béal Átha an Airgid (Sillverbridge) ar Donnall’s Bar in Ard Mhacha Theas.
Tuairiscíodh gurbh é an Gleananne Gang clúiteach, ina raibh baill den UVF a raibh naisc láidre acu leis na seirbhísí slándála Briotanacha, a rinne na dúnmharuithe seo agus go leor eile.
Mar sin féin, tá formhór na ngníomhaíochtaí mídhleathacha a dhéanann baill den RUC, Arm na Breataine agus codanna eile de sheirbhís slándála na Breataine fós á gcoimeád faoi rún ag rialtas reatha na Breataine.
Níor tugadh aon duine os comhair an chórais dlí agus cirt riamh as ionsaithe Dhún Dealgan nó Bhéal Átha an Airgid.
Ag an bhigil i mBéal Átha an Airgid, dúirt Uachtarán CLG, an tUasal Burns: ‘Ar feadh na mblianta ina dhiaidh sin, bhí eagla ar go leor againn roimh an oíche. Bhí eagla orainn roimh fhuaim ghluaisteáin ag moilliú ar an mbóthar.
‘Bhí eagla orainn roimh sholas ciorclach patróil an RUC agus an UDR, mar bhí a fhios againn cad a lean go minic é.
‘Bhí a fhios againn gurbh iad na fir chéanna, nó go raibh dlúthbhaint acu leis na fir chéanna, a bhí ag dúnmharú ár gcomharsana, na fir a bhí ag iarraidh ainmneacha agus seoltaí.
‘Bhog siad trí dheisceart Ard Mhacha le muinín, armtha ní hamháin le hairm ach le faisnéis a bailíodh trí ghluaiseachtaí agus patróil oifigiúla.’
Dúirt Burns: ‘Ní hamháin gur fágadh teaghlaigh le brón, ach le tost – tost a chuir an stát i bhfeidhm.
‘Deirimis é seo go soiléir, agus muid anseo le chéile: is rud é an stát a bheith páirteach i ndúnmharú a shaoránach féin nár míníodh i gceart riamh, nár tugadh cúiteamh iomlán dó riamh, agus nár gabhadh leithscéal ó chroí riamh as.
‘Úsáideadh rúndacht chun institiúidí a chosaint, ní daoine. Coinníodh faisnéis siar, rinneadh neamhaird ar rabhaidh. Agus d’íoc teaghlaigh praghas na gcinntí sin bliain i ndiaidh bliana, go háirithe ag an Nollaig.’
‘Ní mór a bheith ar eolas faoi na rudaí a tharla anseo. Ní hamháin foréigean na hoíche sin, ach an éagóir a lean é – an tost, an séanadh, agus na teipeanna a dhoimhnigh fulaingt na dteaghlach agus an phobail seo,’ a dúirt Burns.
‘Ní toisc go bhfuilimid ag lorg díoltais. Ach toisc go bhfuil tábhacht leis an gceartas. Toisc go bhfuil tábhacht leis an gcuimhne. Agus toisc go bhfuil an iomarca bainte amach ag an tost cheana féin.’
Ba bhall de chlub CLG áitiúil Béal Átha an Airgid é, Burns.
Bhí baint ag an Gleananne Gang le buamálacha Bhaile Átha Cliath-Muineacháin, chomh maith le sléacht Miami Showband, agus buamálacha i nDún Dealgan, i mBéal Tairbirt, i mBaile na Lorgan agus in Aerfort Bhaile Átha Cliath, de réir tuairiscí.
Tá baint aici le 127 dúnmharú seicteach sna 1970idí agus sna 1980idí. Tá fiosrúchán neamhspleách darb ainm Oibríocht Denton ag scrúdú gníomhaíochtaí an Glenanne Gang.
Tá a tuarascáil, ina mbeidh sonraí faoin ionsaí ar Donnelly’s Bar, le foilsiú go luath an bhliain seo chugainn.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
