Ceaptar go gciallaíonn an t-ainm Luimneach, ‘áit lom nó talamh portach’. Is dócha go dtagraíonn an focal don talamh réidh, oscailte in aice leis an tSionainn, áit ar bunaíodh an chathair ar dtús.
Le himeacht ama, tháinig ‘Luimneach’ chun ionadaíocht a dhéanamh ar chathair a bheadh i gcroílár stair, cultúr agus streachailt na hÉireann ar son saoirse.
Téann bunús Luimnigh siar go dtí an 9ú haois, nuair a bunaíodh í mar lonnaíocht Lochlannach.
Mar gheall ar a suíomh ar an tSionainn, bhí sí ina mol trádála tábhachtach idir lár na hÉireann agus an tAtlantach.
Faoi ré na Normannach sa 12ú haois, d’fhás sí mar bhaile meánaoiseach rathúil, agus tógadh Caisleán Rí Eoin, atá fós le feiceáil go soiléir ar spéirlíne na cathrach.
Sna céadta bliain ina dhiaidh sin, d’fhás Luimneach mar lárionad trádála agus cultúir, ach tháinig sí freisin ina siombail den chur in aghaidh.
Sa 17ú haois dhéanach, bhí cathracha Luimnigh mar chuid de Chogadh Williamite. Chríochnaigh an dara léigear i 1691 le síniú Chonradh Luimnigh, a bhí ceaptha chun cearta a chinntiú do Chaitlicigh na hÉireann.
Ach briseadh téarmaí an chonartha go sciobtha, agus fuair Luimneach an teideal buan ‘Cathair an Chonartha Bhriste’. D’éirigh an feall sin ina shiombail chumhachtach i streachailt fhada na hÉireann ar son cothroime agus neamhspleáchais.
Tháinig Luimneach ar na ceannlínte arís i 1919 le Sóivéid Luimnigh, nuair a ghlac oibrithe smacht ar an gcathair ar feadh beagnach coicís mar agóid in aghaidh srianta míleata na Breataine.
D’eisigh siad a gcuid airgid féin agus rialaigh siad praghsanna bia — gníomh dochreidte a mheall aird idirnáisiúnta.
Le blianta beaga anuas, tá athnuachan suntasach déanta ar Luimneach agus í fós ag coimeád a fréamhacha stairiúla.
Tá sí anois ina cathair ollscoile rathúil, aitheanta as cruthaitheacht, paisean spóirt, agus spiorad láidir pobail.
Tá sráideanna Seoirseacha na cathrach, an ceantar meánaoiseach, agus an tSionainn fós ag múnlú a féiniúlacht.
Óna tús mar ‘Luimneach’ — áit oscailte agus portach cois abhann — go dtí a ról mar pháirc chatha ar son saoirse na hÉireann agus mar lárionad cultúrtha nua-aimseartha, léiríonn scéal Luimnigh buanseasmhacht agus neart na hÉireann féin.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
