Mar gheall ar daoine mar Manchán Magan tá muinín ag dul i méid sa ghluaiseacht athbheochana Gaeilge, agus tá suim idirnáisiúnta á mealladh aici — sin a léirigh alt le déanaí san Financial Times a dhírigh ar shaothar agus ar thionchar an scríbhneora agus craoltóra.
Scríobh Neil Munshi an t-alt dar teideal ‘Not a wake but a hurlamaboc: Manchán Magan and the rise of the Irish language’, agus foilsíodh é ar an 18 Deireadh Fómhair 2025.
Léiríonn sé conas a chuid scríbhneoireachta agus craoltóireachta atá ag athrú dearcadh an phobail i leith na Gaeilge — ó ábhar scoile trom go teanga bheo chruthaitheach a bhfuil baint aici le saol comhaimseartha agus le cultúr domhanda.
Tá Manchán Magan ar cheann de na guthanna is aitheanta i gcur chun cinn na Gaeilge le blianta beaga anuas, go háirithe ó foilsíodh a leabhar mórdhíola Thirty-Two Words for Field.
Meascann a shaothar béaloideas, teangeolaíocht agus feasacht timpeallachta, agus cuireann an Financial Times é i lár ghluaiseacht atá ag athmheas luach na dteangacha mionlaigh i ndomhan domhandaithe.
Insíonn an t-alt conas a nochtann Magan brí agus léargas domhanda sna seanfhocail Ghaeilge — léargas domha atá fréamhaithe i gceangal domhain leis an dúlra agus leis an talamh.
Deir Munshi go bhfuil léitheoirí ó thíortha chomh héagsúil le hÉirinn, an tSeapáin, na Stáit Aontaithe agus an Íoslainn tarraingthe chuig a shaothar, agus go bhfeiceann siad ann macalla dá dteangacha agus dá dtraidisiúin féin atá i mbaol imeachta.
Tugann an Financial Times faoi deara go bhfuil rath Magan ag teacht le borradh níos leithne i suim sa Ghaeilge.
Tá cláir teilifíse cosúil le An Cailín Ciúin, podchraoltaí Gaeilge, féilte agus cruthaitheoirí ar na meáin shóisialta ag tabhairt na teanga do lucht féachana nua.
Do go leor daoine, tá doimhneacht intleachtúil agus mothúchánach tugtha don athbheochan ag saothar Magan — ag nascadh oidhreacht teanga le féiniúlacht agus le héiceolaíocht.
Ag labhairt leis an Financial Times, dúirt Manchán Magan nach raibh sé riamh ag iarraidh a bheith ina fheachtasóir don Ghaeilge.
Ina áit sin, ba é a sprioc ná ‘saibhreas agus beachtas’ na teanga a roinnt — teanga a chuireann bealaí éagsúla chun an domhan a fheiceáil in iúl, bealaí nach mbíonn le fáil i mBéarla nua-aimseartha.
Dúirt sé gur ‘cartlann bheo samhlaíochta’ í an Ghaeilge, a iompraíonn greann, tuiscint agus breathnóireacht ghlúine cainteoirí.
Léiríonn an t-alt freisin conas atá saothar Manchán Magan ag teacht le daoine lasmuigh d’Éirinn. Tá aistí agus seónna stáitse curtha i láthair go hidirnáisiúnta, agus tá a scéalta timpeallachta aistrithe go teangacha éagsúla.
Cuireann an Financial Times i gcomparáid é le scríbhneoirí cosúil le Robert MacFarlane agus Robin Wall Kimmerer, a nascann teanga, dúlra agus áit.
Cuirtear tionchar Magan i gcomhthéacs cultúrtha níos leithne. Ar fud an domhain, tá teangacha dúchasacha agus mionlaigh á n-athghabháil mar fhoinsí féiniúlachta agus neart.
Trí dhíriú ar thaithí na Gaeilge, maíonn an t-alt go léiríonn saothar Magan gur féidir le hathbheochan teanga a bheith ina athmhúscailt chultúrtha agus ina spreagadh cruthaitheach.
In Éirinn, tá rath Magan ag teacht le hathrú soiléir i ndearcadh i leith na teanga.
Tá glúine nua ag teacht ar an nGaeilge trí cheol, ealaín agus na meáin shóisialta seachas trí mhúineadh foirmiúil.
Deir an Financial Times gur chuidigh Magan le hí a dhéanamh faiseanta arís — ní trí chumha, ach trí fhiosracht agus cruthaitheacht.
Críochnaíonn an t-alt leis an ráiteas nach ‘caoineadh’ atá sa ghluaiseacht athbheochana Gaeilge, ach ‘hurlamaboc’ — ceiliúradh beo ar athnuachan chultúrtha.
Deir sé go gcuireann scríbhneoireacht Manchán Magan an spiorad sin in iúl, ag taispeáint nach modh cainte amháin í an Ghaeilge, ach modh smaointeoireachta faoi cheangal agus faoin dúlra.
Do léitheoirí Éireannacha, is meabhrúchán é an phróifíl seo san Financial Times go bhfuil an athbheochan Ghaeilge ag mealladh aird thromchúiseach thar lear.
Léiríonn sé conas is féidir le saothar scríbhneora amháin an nasc idir an dúchasach agus an domhain a chruthú — ag cinntiú nach gcuirtear an Ghaeilge i dtaisce sa stair, ach go leanann sí ar aghaidh ag forbairt agus ag spreagadh.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
