Is ainm fileata é ‘Dún Chaoin’, ag cur síos ar áilleacht agus ar shuaimhneas an cheantair. Ciallaíonn an t-ainm dún taitneamhach. Mar sin féin, creideann daoine áirithe gur ó dhún a bhí ag duine darb ainm Caon a thagann an t-ainm.
Tá sé suite i ndeisceart Chorca Dhuibhne, i gcroílár na Gaeltachta.
Cé gur baile beag atá ann, seasann sé mar shiombail agus mar cheann de na daingne (strongholds) is láidre don teanga.
Tá cáil ar na Gaeltachtaí mar áiteanna ina maireann an Ghaeilge mar theanga phobail, agus tá ról lárnach ag Dún Chaoin sa chosaint sin leis na glúnta fada.
Go stairiúil, bhí an ceantar scoite amach, agus bhí sé níos fusa teacht ann ó bhád ná thar na bóithre casta.
Chabhraigh an scoiteacht sin le cultúr agus le teanga an phobail a choinneáil beo.
Cé gur leath an Béarla go fairsing ar fud na tíre, lean muintir Dhún Chaoin ar aghaidh leis an nGaeilge a labhairt mar ghnáth-theanga an tsaoil.
Bhain clú náisiúnta leis an gceantar sna 1950idí nuair a tréigeadh na Blascaodaí i 1953.
Bhí muintir na n-oileán ceangailte go dlúth le Dún Chaoin, agus ba iad cuid de na cainteoirí dúchais deireanacha a mhair i dtimpeallacht lán-Ghaeilge.
Cé gur tréigeadh na hoileáin, tá oidhreacht mhór litríochta fágtha acu.
Scríobh Tomás Ó Criomhthain agus Muiris Ó Súilleabháin leabhair cháiliúla ag cur síos ar shaol agus ar shaibhreas na Gaeilge ansin.
Agus ar ndóigh, ba é an scéal ba cháiliúla a tháinig ó Oileáin na mBlascaodaí ná scéal Pheig Sayers, a rugadh i nDún Chaoin.
Sa lá atá inniu ann, tá an áit fós ina phríomhcheann scríbe do mhic léinn agus do lucht foghlama na Gaeilge.
Reáchtáiltear ranganna, imeachtaí cultúrtha agus cláir oideachais ann.
Tá Ionad an Bhlascaoid Mhóir suite sa sráidbhaile freisin – músaem agus lárionad cultúrtha a dhéanann ceiliúradh ar an litríocht agus ar stair na háite.
Do mhórán daoine in Éirinn, seasann Dún Chaoin mar nasc le féiniúlacht níos bunúsaí agus níos fírinne.
Ní hamháin go gcoinnítear an Ghaeilge ann, ach maireann sí go beo – sa teaghlach, sa scoil agus i ngnáthshaol an phobail, seasann Dún Chaoin mar chruthúnas ar an neart agus ar an spiorad cultúrtha atá fós beo.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
