Is ionann Cill Chainnigh agus ‘Eaglais Chainnigh’ nó ‘Eaglais Naomh Cainneach’
Tháinig an t-ainm ó lár an 6ú haois nuair a bunaíodh lárionad eaglaiseach in ómós do Naomh Cainneach, manach mór le rá as Ulaidh a bhí lárnach i gCríostaíocht luath na hÉireann.
Tógadh an eaglais ar shuíomh ar a bhfuil Ardeaglais Naomh Cainneach inniu – séadchomhartha (monument) a sheasann go fóill mar shiombail spioradálta agus stairiúil na cathrach.
Tá fianaise ar lonnú réamhstairiúil timpeall Cill Chainnigh, ag dul siar go dtí an Ré Mhéisiliteach agus an Ré Chré-Umha.
Ach ba i ré na Críostaíochta luaithe a tháinig borradh ar an áit mar lárionad mainistreach, agus d’éirigh léi bheith ina mol cultúrtha agus reiligiúnach i Ríocht Osraí (Ossory).
Tar éis ionradh na Normannach ag deireadh an 12ú haois, tháinig athrú mór ar shaol muintir Cill Chainnigh.
Thóg Richard de Clare (Strongbow) agus William Marshal, Iarla Pembroke, ballaí timpeall ar an mbaile agus Caisleán Chill Chainnigh, rud a d’fhág gur daingne Normannach a bhí inti.
Rinneadh dhá bhrugh as an mbaile: Ba é An Baile Gaelach an chuid timpeall ar an ardeaglais, faoi smacht eaglaiseach, agus ba é An Baile Ard an lonnaíocht Angla-Normannach taobh istigh de na ballaí.
Sa bhliain 1367, reáchtáladh Reachtanna Chill Chainnigh sa chathair – dlíthe a bhí dírithe ar chultúr na Sasanach a chosaint agus tionchar na nGael a laghdú.
Léiríonn sé seo tábhacht Chill Chainnigh mar lárionad polaitiúil sa Mheánaois.
Le linn Chogaí na hÉireann, bhí Cill Chainnigh ina príomhchathair ag Cónaidhm Chill Chainnigh (1642–1649), rialtas neamhspleách de Chaitlicigh na hÉireann a bhí ag iarraidh féinrialtas.
Tháinig deireadh leis an tréimhse seo le hionradh Chromail.
Sna céadta bliain ina dhiaidh sin, d’fhorbair Cill Chainnigh mar bhaile margaidh bríomhar agus mar lárionad cultúrtha.
Tá oidhreacht ailtireachta shaibhir le feiceáil fós – séipéil mheánaoiseacha, tithe trádála mar Theach Rothe, agus foirgnimh phoiblí cosúil le Caisleán Grace agus Teach na Trócaire Shee.
Tugtar ‘Cathair na Marmair’ uirthi mar gheall ar an aolchloch dhubh áitiúil, agus glaoitear ‘na Cait’ ar mhuintir Cill Chainnigh – leasainm a théann siar go dtí aimsir na meánaoise.
Sa lá atá inniu ann, tá cáil ar Chill Chainnigh mar chathair ealaíon, féilte agus stair, agus seasann sí mar fhianaise ar shaibhreas agus ar fhriotal na staire in Éirinn..
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
