Deirtear go ghéaraíonn gallchnónna (walnuts) an intinn, go bhfeabhsaíonn sméara gorm an chuimhne, agus go laghdaíonn ola éisc an baol galar Alzheimer.
Agus néaltrú (dementia) á imscrúdú is maith cuimhneamh ar roinnt seanfhocail:: Tá éilimh mar seo le fáil go forleathan i n-ailt sláinte agus ar na meáin shóisialta. Ach an bhfuil fírinne iontu? An féidir le bia cosaint a thabhairt i gcoinne néaltrú (dementia)?
Tá staidéir cothaithe casta, ach tá fianaise ag dul i méid a léiríonn go bhféadfadh bia agus aistí áirithe tairbhe a thabhairt don inchinn atá ag dul in aois.
Léiríonn taighde go bhfuil ról ag an aiste bia i laghdú rioscaí a bhaineann le meath cognaíoch (cognitive decline) — go háirithe trína thionchar ar ghalair cosúil le murtall (obesity), diaibéiteas agus galar croí.
Níl cúis chinnte aimsithe fós le galar Alzheimer, agus níl aon leigheas ann a chuireann deireadh leis. Ach is féidir le roghanna saoil — go háirithe an aiste bia — tionchar dearfach a imirt ar shláinte na hinchinne.
Tugann staidéir le fios go bhfuil dhá chineál aiste bia thar a bheith tairbheach: aiste bia na Meánmhara agus aiste bia MIND.
Cuireann an dá cheann béim ar ghlasraí, torthaí, cnónna, gránaigh iomlána, iasc, agus ola olóige, agus molann siad teorainn a chur le feoil dhearg agus bia próiseáilte.
De réir staidéar mór i Meiriceá, a raibh na mílte duine scothaosta páirteach ann, tá 30%–35% níos lú seans ag daoine a lean na haiste bia seo go docht meath cognaíoch a fhorbairt.
Go bunúsach, cibé rud a thacaíonn leis an gcroí, tacaíonn sé leis an inchinn freisin.
Tá glasraí duilleacha, atá saibhir i gcothaithigh (nutrients) agus i snáithín (fibre), bainteach go láidir le moilliú ar mheath cognaíoch.
I staidéar mór amháin, fuarthas amach go raibh meath inchinne i bhfad níos moille ag daoine a lean aiste bhia Meánmhuirí a bhí saibhir i nglasraí glasa, tae agus gallchnónna.
Bhí buntáistí soiléire ag baint leis an aiste bhia seo, ach a mhalairt ar fad a chonacthas i measc daoine a d’ith níos mó feola deirge agus bia próiseáilte — go háirithe i measc daoine os cionn 50 bliain d’aois, áit ar breathnaíodh ar laghdú níos mó i méid na hinchinne.
Tá torthaí agus glasraí gealdaite lán le flavonoids — comhdhúile nádúrtha a bhfuil airíonna frithocsaídeacha (antioxidant) acu.
Léiríonn taighde fadtéarmach go mbíonn meath níos moille ar chuimhne ag daoine a itheann níos mó bia saibhir sna comhdhúile seo, cosúil le sméara, tae agus glasraí glasa.
I staidéar a rinneadh i Chicago, a lean daoine scothaosta thar seacht mbliana, fuarthas amach go raibh rátaí meath cognaíoch i bhfad níos ísle ag daoine a raibh iontógáil ard flavonids acu.
Tá iasc olúil cosúil le bradán lán le haigéid shailleacha óimige-3, go háirithe DHA — saill struchtúrach ríthábhachtach san inchinn. Ós rud é nach ndéanann an corp mórán DHA go nádúrtha, tá sé tábhachtach é a fháil ón mbia.
Tá 2–3 bhéile iasc sa tseachtain bhainteach go comhsheasmhach le sláinte níos fearr don inchinn agus le riosca níos ísle néaltrú (dementia).
Tá cnónna, go háirithe gallchnónna, bainteach le feabhas ar fheidhm intinne. Léiríonn taighde go ndéanann daoine scothaosta a itheann cnónna go rialta níos fearr i dtástálacha cuimhne agus smaointeoireachta.
Tá grán iomlána agus pischineálaigh — cosúil le lintilí agus pónairí soighe (soya) — bainteach le feidhm intinne níos fearr agus le sláinte chroí níos fearr.
Tá ola olóige, príomhghné d’aiste bia na Meánmhara, go láidir ceangailte le dul in aois shláintiúil.
Léiríonn staidéir go bhfuil baint ag iontógáil níos airde le riosca níos ísle báis ó ghalair néarógacha agus le básmhaireacht níos ísle go ginearálta.
In ainneoin na n-éileamh margaíochta, níl fianaise shoiléir ann go dtugann forlíonta tairbhe don inchinn.
Léiríonn staidéir móra nach laghdaíonn piollaí óimige-3, vitimín B ná vitimín E an baol néaltrú (dementia) ná nach moillíonn siad meath cognaíoch.
Ina áit sin, tacaíonn an fhianaise go leanúnach le cur chuige bunaithe ar bhia nádúrtha. Tá aistí bia atá bunaithe ar bhia úr, plandaí, agus bia iomlán i bhfad níos éifeachtaí don inchinn san fhadtéarma ná brath ar fhorlíonta.
Cé nach féidir le bia amháin néaltrú (dementia) a chosc, tá fianaise láidir ann go dtacaíonn aistí bia saibhir i nglasraí, torthaí, cnónna, pischineálaigh, gránaigh iomlána, iasc agus ola olóige le sláinte na hinchinne agus go laghdaíonn siad an baol meath cognaíoch.
Cibé rud a thacaíonn leis an gcroí, tacaíonn sé leis an inchinn freisin — rud a fhágann go bhfuil an aiste bia ríthábhachtach chun cuimhne agus cumas smaointeoireachta a chosaint le himeacht ama.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
