Fuair Mícheál Ó Coileáin (Michael Collins) bás ar an 22 Lúnasa 1922, i gContae Chorcaí, le linn Chogadh Cathartha na hÉireann.
Bhí sé 31 bliain d’aois.
Maraíodh é i luíochán (ambush) ag Béal na Bláth, agus cé go bhfuil go leor conspóide fós ann faoi cé go díreach a scaoil an t-urchar marfach, is cinnte gur chaill Éire ceannaire a bhí lárnach i gcruthú na Stát nua.
Bhí sé ar dhuine de na figiúirí ba thábhachtaí i gCogadh na Saoirse in aghaidh na Breataine.
Mar cheannasaí ar an IRA agus mar stiúrthóir faisnéise, d’fhorbair sé líonra cumhachtach faisnéise agus d’eagraigh sé feachtais gasta, éifeachtacha i gcoinne fórsaí na Breataine.
Ghlac sé páirt in Éirí Amach na Cásca 1916, cé gur cuireadh i bpríosún é tar éis an éirí amach.
Tar éis blianta d’fhoréigean agus idirbheartaíocht, bhí Ó Coileáin ina phríomh-ionadaí ag caibidlíocht an Chonartha Angla-Éireannaigh i 1921.
Cé gur shínigh sé an conradh, a bhunaigh Saorstát Éireann ach a d’fhág roinnt deighiltí, dúirt sé go raibh sé ag síniú ‘leath-saoirse’ mar chéim i dtreo saoirse iomláine.
Níor ghlac gach duine leis an gconradh, agus tháinig coimhlint idir iar-chomhghleacaithe chun cinn go tragóideach.
Tharraing an conradh conspóid mhór, rud a d’fhág go raibh scoilt sa ghluaiseacht náisiúnta agus go ndeachaigh Éire isteach i gCogadh Cathartha.
Dúirt go leor Poblachtánach gurbh é Ó Coileáin ba chúis leis an gCogadh Cathartha mar gur shínigh sé an conradh nuair ba chóir go mbeadh plé déanta air i nDáil Éireann ar dtús.
Bhí fearg ar na Poblachtánaigh mar gur throid siad ar son neamhspleáchais iomláin agus faoin gconradh go mbeadh Éire fós mar chuid den impireacht Bhriotanach.
Chreid siad freisin go gcoinneodh an Bhreatain na contaetha thuaidh agus rinne siad amhlaidh.
Le linn an chogaidh sin, bhí sé ina cheannaire ar an
rialtas sealadach agus ar fhórsaí an tSaorstáit.
Cé gur throid sé roimhe sin ar son neamhspleáchais na hÉireann, bhí sé anois ag iarraidh cobhsaíocht a chur ar bun sa stát nua.
Níor ghlac Ó Coileáin páirt i gclaonadh páirtíneach sa chogadh cathartha.
Dúirt sé go minic gur ‘Éireannaigh ag marú Éireannaigh’ a bhí ann, agus go raibh sé ag iarraidh deireadh a chur leis an gcoimhlint chomh luath agus ab fhéidir.
Bhí sé ag taisteal timpeall na Mumhan nuair a maraíodh é.
Bhí bás Mícheál Ó Coileáin ina chreimeadh mór ar an stát nua. D’fhág sé bearna i gceannaireacht agus i bhfís.
Mar dhuine a throid ar son saoirse na hÉireann ó riail na Breataine, is cuimhin le go leor é mar laoch náisiúnta a chuir a shaol i mbaol ar son neamhspleáchais.
Cé go raibh an cogadh cathartha ina thragóid, is léir go raibh Ó Coileáin tiomanta don smaoineamh go mbeadh muintir na hÉireann i gceannas ar a dtír féin.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
