Is éard atá i gceist le taom scaoll ná eagla. Cé go gceanglaíonn daoine go príomha iad leis an intinn, is meascán de chomharthaí iad, idir fhisiciúil agus mheabhrach.
Tá d’inchinn urghabháil ag eagla; freagraíonn do chorp, agus féadann sé a bheith deacair ciall a bhaint as an rud atá ag tarlú.
Sainmhíníonn an chuid is mó de na saineolaithe taomanna scaoill mar theacht tobann ar eagla dhian, i gcomparáid le himní ginearálta.
Bíonn go leor airíonna (symptoms) meabhracha agus fisiceacha ag daoine a bhfuil taomanna scaoill orthu. Ina measc seo tá:
Ní bhíonn na hairíonna seo go léir ag formhór na ndaoine a mbíonn taom scaoll orthu go rialta.
Beagnach chomh tobann agus a thagann taom scaoll, imíonn sé arís.
Fásann na comharthaí thar thréimhse deich nóiméad, agus de ghnáth imíonn siad laistigh de leath d’uair an chloig, cé gurbh fhéidir go n-airíonn daoine áirithe éifeachtaí fada.
Féadann an taithí a bheith trámach, áfach, agus d’fhéadfadh eagla a bheith ar dhaoine a raibh taom scaoll orthu roimh mhothúcháin a mheabhraíonn a n-airíonna dóibh, cosúil le mothú as anáil tar éis dul suas staighre.
B’fhéidir go seachnóidís rud ar bith a chuireann an eachtra i gcuimhne dóibh — an siopa ina raibh siad nó an bia a raibh siad ag ithe.
Cé go mbeidh taom scaoll amháin ar a laghad ag 15% go 30% de dhaoine ina saol, ní dhéanfaidh ach thart ar 3% damáiste buan ar dhuine.
Faigheann cuid den ghrúpa sin agoraphobia, neamhord imní a bhféadfadh eagla an-mhór roimh áiteanna poiblí nó plódaithe a bheith i gceist.
Féadann imeachtaí trámacha, imní airgeadais nó caint phoiblí taomanna scaoill a spreagadh. Ach is féidir leo tarlú freisin gan choinne, gan aon truicir inaitheanta.
Nuair a bhíonn strus dian ar dhaoine, gníomhaíonn sé an néarchóras ag déanamh ‘troid nó eitilt (figh tor flight)’.
Scaoileann an corp ceimiceáin cosúil l’aidréanailín a chuireann ar an gcroí tosú ag obair níos deacra agus an craiceann ag cur allais (sweating).
Tugann líonra néarchóras eile, ar a dtugtar an néarchóras parasympathetic, an corp ar ais chuig a bhunstát tar éis tamaill.
Is féidir le duine ar bith taomanna scaoill a fháil. Tá an riosca is airde, áfach, do dhéagóirí agus do dhaoine ina 20í. Mura raibh taom scaoll agat faoi 45 bliain d’aois, is lú an seans go mbeidh eachtra agat níos déanaí sa saol.
Tá níos mó ná dhá uair níos dóchúla ag mná ná fir taomanna scaoill a fháil, ach níl taighdeoirí iomlán cinnte cén fáth a bhfuil an difríocht sin ann.
B’fhéidir go mbeadh sé ina chuidiú na straitéisí láimhseála seo a chleachtadh ionas go mbeidh tú réidh nuair a tharlaíonn sé.
Labhair leat féin faoi
Cuir i gcuimhne duit go bhfuil tú tar éis teacht slán ó thaomanna scaoill san am atá caite, agus nach bhfuil sé contúirteach.
Déan teagmháil le duine cabhrach
Is féidir le cara iontaofa nó ball teaghlaigh cabhrú leat déileáil leis nuair a bhraitheann tú go bhfuil taomanna scaoill ag tosú. Is féidir leis an chaint faoi chabhrú leat.
Comhair dathanna
Comhair agus ainmnigh na dathanna thart timpeall ort. Abair gach ceann acu os ard, nó tabhair faoi deara i d’intinn iad. D’fhéadfadh sé seo cuidiú leat do tharraingt ón imní.
Beir ar rud éigin fuar.
Sínigh isteach i do reoiteoir agus coinnigh ciúb oighir, nó cuir éadach fuar thar do chaol na láimhe. Is féidir le turraing an fhuachta cuidiú leat do d’aird a tharraingt agus maolaíonn an fuacht an t-allas.
Déan anáil cosúil le leanbh.
D’fhéadfadh sé a bheith cabhrach anáil mhall a ghlacadh.
• Más mian leat ríomhphost (email) a fháil leis na scéalta Gaeilge is fearr ar ExtraG.ie, ó Luan go hAoine, seol an focal ‘Tá’ chuig joeextragdotie@gmail.com
• Más mian leat tuilleadh eolais a fháil faoi conas do chuid Gaeilge a fheabhsú is féidir dul chuig Conradh na Gaeilge agus Foras na Gaeilge.
• Tá athbheochan na Gaeilge ar siúl faoi láthair, ar mhaith leat páirt a ghlacadh. Léigh beagán Gaeilge gach lá ar Extrag.ie
Bí ar an gcéad duine a léann an Nuacht is déanaí i nGaeilge, leis an gclúdach is fearr ar chúrsaí reatha, Siamsaíocht bhríomhar agus Spórt.
